کتاب رسم الخط نسخ و ثلث (انتشارات برگ نو)

کتاب رسم الخط نسخ و ثلث اثر حافظ صائم، العزیز اروف، طاهر الملکی، حامد الامدی 

خط، نخستین جرقه تمدن است. پیش از شهرها، پیش از جاده‌ها، پیش از قوانین مکتوب، انسان خط را کشف کرد تا فریاد درونش را برای نسلی که هنوز به دنیا نیامده بود، ثبت کند. در میان صدها گونه خوشنویسی که در پهنه جهان اسلام بالیده‌اند، دو خط همواره چون ستون‌های اصلی این معبد نور ایستاده‌اند: نسخ، خط روان و خوانای روزمره که قرآن کریم با آن زیور یافت، و ثلث، خطی با عظمت و موزون که بر سر در مساجد و بر صحف پادشاهان می‌درخشد.

کتابی که پیش روی دارید، «رسم الخط نسخ و ثلث»، دعوت‌نامه‌ای است به حرمخانه این دو هنر والا. این اثر حاصل همفکری و تجربه چهار استاد برجسته خوشنویسی یعنی حافظ صائم، العزیز اروف، طاهر الملکی و حامد الامدی است. گرد هم آمدن این نام‌ها در یک کتاب، از اهمیت و اتقان آن حکایت دارد. هر یک از این مؤلفین سال‌ها در محضر استادان بزرگ به تمرین پرداخته و اکنون عصاره یادگیری خود را با زبانی ساده و ساختاری گام‌به‌گام در اختیار مشتاقان قرار داده‌اند. کتاب با ۷۹ صفحه در قطع بیاضی و با کاغذ تحریر مرغوب منتشر شده است.

قطع بیاضی، همان قطع کشیده و باریکی که در کتاب‌های سنتی خوشنویسی رواج دارد، انتخاب هوشمندانه‌ای است تا هنرجو هنگام تمرین، دیدی باز و گسترده بر روی سطرها داشته باشد و طول حروف و کلمات را بهتر درک کند. انتشارات برگ نو با چاپ این اثر به زبان عربی، گامی ارزشمند در جهت حفظ و اشاعه این میراث گرانسنگ برداشته است. جلد شومیز کتاب نیز نشان از رویکردی کاربردی و آموزشی دارد؛ کتابی که قرار است بارها و بارها باز و بسته شود، کنار دوات و قلم قرار گیرد و جای جای آن با تمرین‌های هنرجو رنگ عوض کند.

اما چه تفاوتی میان خط نسخ و ثلث وجود دارد که هر خوشنویسی ناگزیر از آموختن هر دو است؟ نسخ را خط آرامش و دقت می‌نامند. حروف آن گرد و نرم، کشیدگی‌هایش معتدل و فاصله‌گذاری‌اش چنان دقیق است که خوانایی را به اوج می‌رساند. به همین دلیل است که بیشتر قرآن‌ها و متون علمی و ادبی جهان اسلام با خط نسخ کتابت شده‌اند. در مقابل، ثلث خط شکوه و ایستایی است. حروف آن کشیده، انحناهایش پرشکوه و ترکیب‌بندی‌اش بر پایه تقارن و تعادلی زیباشناختی شکل گرفته.

مثلث‌ها و بادبزن‌های مخفی در ساختار حروف ثلث، آن را به معماری‌ای از جنس مرکب تبدیل کرده است. این کتاب به هنرجو می‌آموزد که چگونه از حرکات مقدماتی قلم شروع کند، نسبت قطر قلم به اندازه حروف را بداند و گام‌به‌گام با اصول حروف‌چینی و کرسی‌بندی آشنا شود. تمرین‌های طراحی شده در این ۷۹ صفحه، هوشمندانه از حروف ساده به ترکیبات پیچیده پیش می‌روند و نقاط ضعف هنرجو را هدف می‌گیرند.

پس اگر صدای خش خش قلم نی بر کاغذ قلبتان را می‌تپاند، این کتاب را باز کنید. بگذارید خط نسخ به شما نظم و دقت بیاموزد و خط ثلث جسارت ایستادن را. در پایان این مسیر، شما نه فقط یک خوشنویس که حافظِ زیبایی‌های فراموش‌شده خواهید بود.