کتاب در حصار حاشیه ها (آموزش و کاربرد حاشیه در تذهیب) (انتشارات یساولی)

کتاب در حصار حاشیه ها اثر امیر هوشنگ آقامیری

در حصار حاشیه‌ها هنر ظریفِ قاب‌بندی نور در تذهیب ایرانی در نگاه نخست به یک صفحه تذهیب شده، چشم اغلب به سمت مرکز صفحه می‌رود: شمسه درخشان، ترنج باشکوه یا کتیبه اصلی. اما اگر لحظه‌ای درنگ کنیم و به لبه‌ها بنگریم، دنیایی از نظم، ظرافت و مهارت را خواهیم دید. حاشیه‌ها، آن نوارهای باریک و پُرنقش و نگار، نه تنها «حصار» صفحه هستند، بلکه «قابِ» زرینی که به متن و تذهیب هویت و کرامت می‌بخشند.

کتاب پیش رو، با عنوان «در حصار حاشیه‌ها (آموزش و کاربرد حاشیه در تذهیب)»، اولین اثر تخصصی در ایران است که به طور کامل به این عنصر حیاتی اما مغفول‌مانده می‌پردازد. این کتاب ارزشمند، تألیف استاد امیر هوشنگ آقامیری، از پژوهشگران و مدرسان برجسته هنرهای سنتی ایران، با ترجمهٔ آنا احمدی و سونیا رضاپور به زبان انگلیسی، منتشر شده است.

اثر با قطع رحلی، جلد شومیز و کاغذ گلاسه، در ۱۰۴ صفحه، با کیفیت چاپی بسیار بالا، تمام ظرافت‌های حاشیه‌پردازی را به تصویر کشیده است. چرا «حصار»؟ استعاره‌ای که در عنوان به کار رفته، دقیق و هوشمندانه است. حاشیه در تذهیب، مانند حصار یک باغ ایرانی عمل می‌کند: هم محافظ است، هم تعیین‌کننده مرزهاست و هم زیبایی. بدون حاشیه، یک صفحه تذهیب شده «بی‌قاب» و «ناتمام» به نظر می‌رسد.

اما با افزودن حاشیه چه حاشیه باریک، چه پهن، چه یک لایه، چه چندلایه - صفحه جان می‌گیرد، نظم می‌یابد و ارزش بصری آن چندین برابر می‌شود. مؤلف در این کتاب، ابتدا به طبقه‌بندی انواع حاشیه در تذهیب ایرانی می‌پردازد: حاشیه اسلیمی، حاشیه ختایی، حاشیه هندسی، حاشیه واگیره‌ای (تکراری)، حاشیه کتیبه‌ای، و حاشیه ترکیبی.

سپس، گام به گام، نحوه ترسیم هر نوع حاشیه را با تمرین‌های عملی آموزش می‌دهد. یکی از نکات برجسته کتاب، آموزش «اتصال زاویه» در گوشه‌های حاشیه است که یکی از دشوارترین بخش‌های حاشیه‌پردازی محسوب می‌شود. استفاده از کاغذ گلاسه در این کتاب، انتخاب هوشمندانه‌ای است. حاشیه‌ها غالباً ظریف‌ترین و ریزنقش‌ترین بخش تذهیب هستند.

چاپ روی کاغذ گلاسه با وضوح بالا، تمام خط‌کش‌ها، پیچ‌ها و ظرایف قلم‌گیری را با کیفیتی استثنایی به نمایش می‌گذارد که روی کاغذ معمولی ممکن است از دست برود. این کتاب برای چه کسانی مفید است؟ برای مُذهِّبان حرفه‌ای که می‌خواهند تذهیب‌های خود را کامل‌تر و حرفه‌ای‌تر نشان دهند، برای هنرجویانی که در ترسیم حاشیه و خصوصاً گوشه‌های آن مشکل دارند، برای طراحان فرش که حاشیه فرش یکی از چالش‌های اصلی کارشان است، و برای هر هنرمندی که می‌داند «زیبایی در جزئیات پنهان است» و «حاشیه» هیچ‌گاه حاشیه نیست.

«در حصار حاشیه‌ها» را ورق بزن. یاد بگیر که چگونه یک حاشیه ساده می‌تواند یک صفحه معمولی را به یک شاهکار تبدیل کند. و دفعه بعد که به یک تذهیب نگاه کردی، اول به حاشیه‌هایش دقت کن. آن‌ها داستان‌های ناگفته‌ای دارند.