کتاب شیوه ی ساخت و ساز پرندگان در نگارگری (انتشارات برگ نو)

کتاب شیوه ی ساخت و ساز پرندگان در نگارگری اثر اکبر منصوری

نگارگری ایرانی، دریایی است بی‌کران از ظرافت، رنگ و نماد. در این جهانِ شگفت‌انگیز، پرندگان نه تنها عنصری تزئینی، بلکه حامل معانی عمیقی هستند: هما، نماد سعادت؛ سیمرغ، نماد عشق الهی؛ بلبل، عاشقِ همیشگیِ گل؛ و باز، شکوه شاهی. اما چگونه یک نگارگر سنتی، این پرندگان را از دل ذهن و فرهنگ خود به روی کاغذ می‌آورد؟

کتاب پیش رو، «شیوهٔ ساخت و ساز پرندگان در نگارگری» تألیف اکبر منصوری، پاسخی است به همین پرسش. این اثر با قطع رحلی و جلد شومیز در ۷۰ صفحه منتشر شده و کاغذ تحریر آن، انتخابی عملی برای تمرین و مطالعهٔ دقیقِ خطوط و فرم‌هاست. قطع رحلی، فضایی مناسب در اختیار هنرجو قرار می‌دهد تا هر مرحله از آموزش را با دقت دنبال کند و همزمان با دیدن تصاویر، تمرین نماید. کاغذ تحریر نیز برای کتابی که قرار است بارها ورق بخورد و کنار دست هنرمند روی میز طراحی باز و بسته شود، انتخابی هوشمندانه است؛ چراکه هم سبک است، هم بازتاب نور ندارد، و هم قیمت مناسبی دارد.

اما مهم‌تر از مشخصات فنی، رویکرد آموزشی این کتاب است. واژهٔ «ساخت و ساز» در عنوان، کلید اصلی روش اکبر منصوری را نشان می‌دهد. او پرنده را نه به عنوان یک فرم پیچیده و دست‌نیافتنی، بلکه به مثابهٔ مجموعه‌ای از اشکال هندسی ساده آموزش می‌دهد که در کنار هم، آن موجودِ جان‌دار و بالنده را می‌سازند. منصوری با تکیه بر اصول سنتی نگارگری (از مکاتب هرات، تبریز، اصفهان و قاجار) نشان می‌دهد که استادان قدیم چگونه با بهره‌گیری از ترکیب‌بندی‌های موزون، خطوط منحنیِ روان (اسلیمی و ختایی) و پالت رنگی محدود اما گویا، پرندگانی خلق می‌کردند که قرن‌هاست تماشاگر را مجذوب خود نگه داشته‌اند.

ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده که از پایه شروع می‌کند: آموزش ترسیم فرم کلی بدن پرنده (تخم‌مرغی‌ها)، سپس سر، نوک، چشم، گردن، بال، دم و پاها. در مرحلهٔ بعد، نحوهٔ افزودن نقوش تزئینی بر روی پرها (مانند کنگره‌دارها، پیچک‌ها و نقوش گیاهی) آموزش داده می‌شود. و در نهایت، تکنیک‌های رنگ‌آمیزی با گِل‌رنگ (آبرنگ سنتی ایرانی) و تذهیبِ زمینه، که به پرنده حال و هوایی کاملاً نگارگری می‌بخشد. انتشارات برگ نو این کتاب را منتشر کرده است. از آنجا که کتاب فاقد مترجم است (چون مؤلف فارسی‌زبان است و متن اصلی را به فارسی نوشته)، خواننده مستقیماً با لحن و بیان مؤلف در ارتباط است.

این کتاب برای هنرجویان نگارگری، تصویرگران، طراحان گرافیکِ علاقه‌مند به نقوش سنتی، و حتی هنرمندان تئاتر و سینمایی که به دنبال درک عمیق‌تر از نمادپردازی پرندگان در فرهنگ ایرانی هستند، منبعی ارزشمند به شمار می‌رود. «شیوهٔ ساخت و ساز پرندگان در نگارگری» صرفاً یک کتاب تکنیکی نیست؛ بلکه دعوتی است به دیدن پرندگان با چشمی نگارگرانه. پس از خواندن این کتاب، هر بار که به یک پرنده در طبیعت نگاه می‌کنید، ناخودآگاه خطوط منحنی و نقوش تزئینی آن را در ذهنتان بازآفرینی خواهید کرد.

کافی است قلم را بردارید، کتاب را باز کنید و اجازه دهید پرنده‌ها بر روی کاغذتان از قفسِ تاریخ پرواز کنند.