کتاب شاهنامه ابراهیم سلطان (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب شاهنامه ابراهیم سلطان اثر فیروزه عبدالله‌یوا، چارلز ملویل

شاهنامه‌ی فردوسی، حماسه‌ی بزرگ ملی ایران، بی‌گمان یکی از تأثیرگذارترین و ماندگارترین آثار ادبی جهان است که در طول قرن‌ها، الهام‌بخش هنرمندان و خوشنویسان بسیاری بوده است. از میان نسخه‌های خطی بی‌شمار این اثر، شاهنامه‌ی ابراهیم سلطان، که به فرمان ابراهیم سلطان تیموری (نوه‌ی تیمور گورکانی) و در سده‌ی نهم هجری کتابت و مصور شده است، یکی از نفیس‌ترین و ارزشمندترین نسخه‌های باقی‌مانده به‌شمار می‌رود.

این نسخه‌ی نفیس که با خط نستعلیقِ خوش و نگاره‌های بدیع و چشمنواز، آراسته شده است، نه فقط روایتی بصری از داستان‌های حماسی ایران، بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از هنر، فرهنگ و ذوق هنری عصر تیموری است و پیوندی ناگسستنی میان ادب و هنر در فرهنگ ایرانی به نمایش می‌گذارد. کتاب «شاهنامه ابراهیم سلطان» تألیف فیروزه عبدالله‌یوا و چارلز ملویل، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به معرفی، تحلیل و بررسی این نسخه‌ی خطیِ نفیس پرداخته است. این اثر که در قطع رحلی و با ۱۴۶ صفحه منتشر شده، حاصل پژوهش و تحقیقِ دو تن از برجسته‌ترین پژوهشگران حوزه‌ی نسخه‌شناسی و تاریخ هنر ایران است.

عبدالله‌یوا و ملویل، با تکیه بر منابع معتبر تاریخی و بهره‌گیری از روش‌های نوین نسخه‌شناسی، نگاره‌پژوهی و تاریخ تطبیقی هنر، به معرفی، طبقه‌بندی و تحلیل محتوایی و هنری این نسخه‌ی ارزشمند پرداخته‌اند. در این کتاب، خواننده با نمونه‌هایی از نفیس‌ترین نگاره‌ها، تذهیب‌ها و تشعیرهای این شاهنامه آشنا می‌شود و می‌تواند ظرافت‌های خط، ترکیب‌بندی، رنگ و نقوش به‌کاررفته در آن را از نزدیک مشاهده و بررسی کند. همچنین، مقاله‌های پژوهشی در ابتدای کتاب، به خواننده کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از زمینه‌های تاریخی، سیاسی و هنریِ شکل‌گیری این نسخه و جایگاه آن در تاریخ کتاب‌آرایی ایران بیابد.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به جنبه‌های تطبیقی و تاریخی این شاهنامه و مقایسه‌ی آن با سایر نسخه‌های شاخص شاهنامه است. چاپ این کتاب بر روی کاغذ گلاسه و با جلد سخت در قطع رحلی، امکان نمایش دقیق و باکیفیتِ تصاویر و ظرایف هنری این نسخه‌ی نفیس را فراهم آورده است.

انتشار آن توسط مؤسسه‌ی فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و هنری این اثر است. «شاهنامه ابراهیم سلطان» همچون دریچه‌ای به سوی جهانی از حماسه، هنر و زیبایی، مخاطب را با یکی از ارجمندترین شاهنامه‌های مصور ایرانی آشنا می‌سازد و یادآور می‌شود که شاهنامه، نه فقط حماسه‌ای ملی، که منبعی پایان‌ناپذیر برای خلق آثار هنریِ نفیس بوده است.