کتاب هنر نه برای هنر: ظرفیت ها و ظرافت های تربیتی قالب کارگاه هنری (نشر شهید کاظمی)

کتاب هنر نه برای هنر اثر مرتضی رجایی و همراهان

هنر، اگر تنها برای هنر باشد، ممکن است به پرستش انسان خودبنیاد و سرگشتگی بدل شود؛ اما اگر در خدمت تربیت قرار گیرد، می‌تواند پلی شود میان دل و معنا. «هنر نه برای هنر: ظرفیت‌ها و ظرافت‌های تربیتی قالب کارگاه هنری»، نوشته مرتضی رجایی، عباسعلی مهدوی و محمد حامد مبین راوندی، از انتشارات شهید کاظمی، کتابی است که به جای ستایش هنر به خاطر خودش، به سراغ کارکرد آن در تربیت می‌رود و نشان می‌دهد که چگونه یک کارگاه هنری می‌تواند به بستری برای انتقال ارزش‌ها و رشد متربیان بدل شود.

آنچه این کتاب را از دیگر آثار حوزهٔ هنر و تربیت متمایز می‌سازد، نگاه انتقادی آن به نسبت هنر و انسان در دنیای مدرن است. نویسندگان در این اثر، نه تنها به توصیف کارگاه هنری بسنده نمی‌کنند، بلکه نشان می‌دهند که در دنیای جدید، هنر نیز همچون سایر ساحت‌های زندگی، از روح و معنا فاصله گرفته و به عرصهٔ ظهور انسان خودبنیاد بدل شده است؛ انسانی که حقیقت خود را در انکار آسمان و خدا جسته و نتیجه‌اش سرگشتگی است .

در برابر این وضعیت، کتاب پیشنهاد می‌کند که هنر می‌تواند بار دیگر به ابزاری برای تربیت و انتقال معنا بدل شود، به شرط آن‌که در قالبی آگاهانه و هدفمند، چون کارگاه هنری، سازمان یابد. از سویی، کتاب بر ظرافت‌های تربیتی این قالب تأکید می‌کند. کارگاه هنری، به دلیل ماهیت عملی و تجربی خود، امکان آموزش غیرمستقیم را فراهم می‌آورد؛ هنرجو ناچار است شاگردی کند، تلاش پیوسته داشته باشد و با دیگران همکاری کند، و همین تمرین‌ها می‌تواند موانعی چون غرور، تنبلی و خودخواهی را در او تضعیف کند. از نسبت هنر نه برای هنر با تربیت اسلامی، برنامه‌سازی تربیتی و کارگاه هنری گرفته تا نقش مربی، غیرمستقیم بودن آموزش و تثبیت ارزش‌ها در آفرینش این تحول، همه و همه در این کتاب با نگاهی جامع بررسی شده‌اند.

قطع رقعی این کتاب، مطالعهٔ آن را در کلاس درس و محیط تربیتی دلپذیر و آسان ساخته و جلد شومیز آن، کتاب را برای استفادهٔ مکرر و کاربردی مناسب کرده است. کاغذ بالکی با کیفیتی سبک و مرغوب، بستری مناسب برای چاپ متون تربیتی فراهم آورده و این کتاب با ۱۷۶ صفحه، گنجینه‌ای است از تحلیل‌ها، مثال‌ها و نکته‌هایی که هر مربی و پژوهشگر را در مسیر طراحی برنامه‌های تربیتی یاری می‌رساند . «هنر نه برای هنر»، فراتر از یک کتاب نظری، دعوتی است به تأمل و بازاندیشی در نقش هنر در شکل‌گیری انسان.

این کتاب، برای مربیان، پژوهشگران هنر و تربیت، دانشجویان و تمامی علاقه‌مندان به برنامه‌سازی تربیتی، اثری ارزشمند و کاربردی است که می‌تواند جرقه‌ای برای نگاهی تازه به پیوند هنر و تربیت باشد. امید که این اثر، راهنمایی روشن‌گر برای نسل‌های امروز و فردای تربیت هنری در ایران باشد و هر بار که گشوده می‌شود، مخاطب را به سفری در دنیای کارگاه‌ها، ارزش‌ها و انتخاب‌های تازه فرا خواند.