کتاب تزیینات معماری خانه بروجردی های کاشان (انتشارات پازینه)

کتاب تزیینات معماری خانه بروجردی های کاشان اثر منوچهر حمزه لو

در دل کویر مرکزی ایران، میان گرمای سوزان و خشکی بی‌پایان، گنجینه‌هایی از زیبایی و هنر نهفته است که هر بیننده‌ای را به حیرت وامیدارد. شهر کاشان، این نگین کویر، همواره مهد هنر و معماری اصیل ایرانی بوده و خانه‌های تاریخی آن، هر یک، کتابی است گشوده بر صفحات زرین هنر و فرهنگ این سرزمین. در میان این آثار نفیس و شاهکارهای بی‌ نظیر، خانه‌ی بروجردی‌ها به عنوان یکی از باشکوه‌ترین و تأثیرگذارترین نمونه‌های معماری مسکونی دوره‌ی قاجار می‌درخشد؛ بنایی که نه فقط پناهگاهی برای سکونت، که تابلویی تمام‌عرض از ذوق، سلیقه و جهان‌بینی هنرمندان ایرانی روزگار خویش است.

کتابی که اکنون پیش روی شماست، با عنوان «تزیینات معماری خانه بروجردی‌های کاشان»، سفری است شگرف در میان نقش‌ها، رنگ‌ها و طرح‌هایی که بر دیوارها، سقف‌ها و ایوان‌های این عمارت بی‌نظیر نقش بسته و هر یک، روایتی از عشق به زیبایی و ایمان به هنر را زمزمه می‌کنند. نویسنده‌ی ارجمند این اثر، با سال‌ها تحقیق و پژوهش میدانی در بافت تاریخی کاشان، کوشیده است تا این گنجینه‌ی پنهان را از دل گرد و غبار زمان بیرون کشد و با نگاهی موشکافانه و تحلیلی، به ثبت و بررسی دقیق تزیینات این بنای ارزشمند بپردازد. او در این مجموعه، به واکاوی انواع تزیینات از گچ‌بری‌های ظریف و رنگین‌کمانی، آیینه‌کاری‌های چشم‌نواز، نقاشی‌های دیواری با مضامین ادبی و مذهبی، کاشی‌کاری‌های معرّق و هفت‌رنگ، تا آجرکاری‌های منظم و هندسی پرداخته و هر یک را در بستر تاریخی، اجتماعی و هنری خویش به بوته‌ی تحلیل نهاده است.

خواننده در خلال این سفر پژوهشی، درمی‌یابد که هر نقش و نگار، هر گل و بوته و هر اسلیمی و ختایی، نه صرفاً عنصری تزیینی، که زبانی است رمزی و پررمزوراز برای بیان باورها، آرزوها و روایت‌های اساطیری و عرفانیِ مردمان آن عصر. آنچه این کتاب را از دیگر آثار مشابه در حوزه‌ی معماری و هنرهای اسلامی متمایز می‌سازد، رویکرد جامع و میان‌رشته‌ای نویسنده به مقوله‌ی تزیینات است. او با بهره‌گیری از دانش نشانه‌شناسی، نمادشناسی، تاریخ هنر و حتی مردم‌شناسی، لایه‌های پنهان معنا در این تزیینات را کشف می‌کند و پیوند آن‌ها را با مفاهیمی چون نور، آب، باغ و بهشت، که ریشه در باورهای کهن ایرانی و اسلامی دارند، به روشنی تبیین می‌نماید.

همچنین، او با بررسی تطبیقی این تزیینات با دیگر بناهای هم‌دوره در کاشان و سایر شهرهای ایران، جایگاه والای خانه‌ی بروجردی‌ها را در تاریخ معماری ایران به اثبات می‌رساند. این اثر، صرفاً یک پژوهش تخصصی برای معماران و هنرمندان نیست، بلکه با زبانی روان و ساختاری منظم، برای هر خواننده‌ی کنجکاوی که به دنبال درک لایه‌های پنهان هنر و زیبایی ایرانی است، قابل بهره‌برداری خواهد بود.