کتاب در جست و جوی آزادی (درباره ی گروه آزاد نقاشان و مجسمه سازان) (چاپ و نشر نظر)

کتاب در جست و جوی آزادی اثر آرمان خلعتبری

آزادی، این واژهٔ جادویی و همیشه ناپیدا، در تاریخ هنر ایران همواره نقشی تعیین کننده داشته است؛ نه بهمثابه یک مفهوم انتزاعی، بلکه به سان نیرویی پویا و جوهری که در کالبد اثر هنری دمیده می شود و به آن حیاتی فراتر از زمان و مکان می بخشد.

کتاب پیش رو، با عنوان گویای «در جستوجوی آزادی»، ما را به سفری ژرف در دل یکی از تأثیرگذارترین جریان های هنری معاصر ایران فرا میخواند؛ جریانی که تحت عنوان گروه آزاد نقاشان و مجسمه سازان، در دهه های پرتلاطم هنری کشورمان، طلایهدار نوگرایی و آزادی خواهی بود. آرمان خلعتبری، که پیشتر در آثارش نشان داده بود چگونه میتوان تاریخ را با نگاهی مستند و روایتی هنرمندانه بازآفرینی کرد، این بار با پژوهشی میدانی و عمیق، به سراغ یکی از حساسترین و کمتر بررسی شده ترین ادوار هنری ایران رفته است.

او در این کتاب، با وسواس یک پژوهشگر و شور یک هنردوست، پرده از تلاشهای گروهی برمی دارد که در فضایی آکنده از دشواری ها و محدودیت ها، در پی گشودن افق های تازه در عرصه نقاشی و مجسمه سازی بودند. آنچه در این اثر میخوانید، صرفاً روایت یک جنبش هنری نیست؛ این کتاب، مستندی است انسانشناختی از نسلی از هنرمندان که برای تعریف هویت مستقل هنر ایران، پای در میدان نهادند.

خلعتبری با موشکافی در اسناد، مصاحبه ها و آثار برجایمانده، میکوشد تا ریشه های فکری و زیباییشناختی این گروه را آشکار سازد و نشان دهد که چگونه این هنرمندان، در جستوجوی زبانی نو، میان سنت و مدرنیته، میان نقشمایه های ایرانی و تأثیرات جهانی، به خلق آثاری دست زدند که هر یک، بیانیهای بود بر علیه ایستایی و تقلید. گروه آزاد نقاشان و مجسمه سازان، بیش از آنکه یک جمع هنری صرف باشد، تجلیگاهی از آرمان هایی بود که در ذات هنر ایرانی ریشه داشت؛ آرمان هایی چون خلاقیت بیپروایانه، نگاه نقادانه به جامعه و تلاش برای گشودن روزنه ای به سوی فردیت.

کتاب حاضر، با بهره گیری از زبانی روشن و تحلیلی، این آرمان ها را به نظاره می نشیند و خواننده را با چالش ها، موفقیت ها و حتی ناکامی های این مسیر پرپیچوخم آشنا میسازد. انتشار این اثر پژوهشی توسط مؤسسه فرهنگی پژوهشی چاپ و نشر نظر، که خود همواره پایگاهی برای نشر اندیشههای نوین هنری بوده، بر اهمیت و اعتبار این کتاب میافزاید. قطع رقعی و کاغذ تحریر آن، فرصتی است برای مطالعهٔ آسان و همراهی با روایتی که در عین مستندبودن، از هیجان و درام یک داستان نیز بی بهره نیست. این کتاب، نه تنها برای پژوهشگران هنر، که برای هر آنکه دغدغهٔ شناخت ایرانی دیگر و درک سیر تحول هنر معاصر دارد، پنجرهای است رو به جهانی که در آن، هنر و آزادی همچون دو روی یک سکه، پیوسته در جستوجوی یکدیگرند.