کتاب شیوه چشم بهمن جلالی که بود و چه کرد؟ (نشر چشمه)

کتاب شیوه چشم بهمن جلالی که بود و چه کرد؟ اثر پیمان هوشمندزاده

بهمن جلالی، اگرچه در نگاه نخست عکاسی است که پشت دوربین می‌ایستد، اما در «شیوهٔ چشم»، پیمان هوشمندزاده دوربین را به سمت خودِ او برگردانده است؛ نه برای ثبت چهره‌اش در یک لحظه، بلکه برای کشیدن پرتره‌ای از چهل سال دیدن. «شیوهٔ چشم: بهمن جلالی که بود و چه کرد؟»، نوشتهٔ پیمان هوشمندزاده و منتشرشده از سوی نشر چشمه، کتابی است که در ۲۶۶ صفحه، زندگی و کار یکی از مهم‌ترین عکاسان معاصر ایران را روایت می‌کند . آنچه این اثر را از دیگر زندگی‌نامه‌های عکاسان متمایز می‌سازد، ساختار خلاقانه و چندلایهٔ آن است.

هوشمندزاده در این کتاب، نه تنها به روایت خطی زندگی جلالی (۱۳۳۴–۱۳۸۸) بسنده نکرده، بلکه با کنار هم گذاشتن عکس‌ها، اسناد و گفته‌های جلالی در مصاحبه‌های گوناگون، تصویری چندوجهی از او ساخته است . او همچنین خاطرات شخصی و لحظه‌های دور و صمیمی خود با جلالی را به متن افزوده؛ همان چیزهایی که در هیچ مصاحبه‌ای گفته نشده‌اند . نتیجه، پرتره‌ای است که در آن، جلالی هم به عنوان عکاسی حرفه‌ای و هم به عنوان انسانی ساده و در عین حال پیچیده آشپزی ماهر با دو پیش‌بند زرد و قرمز و علاقه‌ای وافر به زندگی و تماشای جهان به خواننده معرفی می‌شود .

از سویی، عنوان کتاب خود اشاره‌ای است به «شیوهٔ چشم»؛ یعنی همان نگاه ویژه‌ای که جلالی در عکاسی‌اش پروراند و سال‌ها مردم و جهان‌هایشان را دید و به جهان عکاسی افزود . هوشمندزاده که خود عکاس و نویسنده است، در این کتاب کوشیده است همین «شیوه» را نه فقط در عکس‌های جلالی، بلکه در شیوهٔ زیستن او نیز بازشناسد. قطع رقعی این کتاب، همراهی آن را در مطالعه آسان ساخته و جلد شومیز آن، کتاب را برای استفادهٔ مکرر مناسب کرده است. کاغذ بالکی با کیفیتی سبک و مرغوب، بستری مناسب برای چاپ متون و تصاویر فراهم آورده و این کتاب با ۲۶۶ صفحه، گنجینه‌ای است از خاطره‌ها، اسناد و تصویرهایی که هر خواننده را در مسیر شناخت این عکاس یاری می‌رساند.

«شیوهٔ چشم»، فراتر از یک زندگی‌نامه، دعوتی است به تأمل در نگاهی که پشت دوربین ایستاده است. این کتاب برای پژوهشگران تاریخ عکاسی ایران، مطالعات تصویری، دانشجویان عکاسی و تمامی کسانی که می‌خواهند بهمن جلالی را نه فقط از طریق عکس‌هایش، بلکه از طریق زندگی و نگاهش بشناسند، اثری ارزشمند و خواندنی است.

امید که این اثر، راهنمایی روشن‌گر برای نسل‌های امروز و فردای عکاسی ایران باشد و هر بار که گشوده می‌شود، مخاطب را به سفری در دنیای چهره‌ها، خاطره‌ها و نگاه‌های تازه فرا خواند.