کتاب عکاس مینیمالیست (نشر کتاب پرگار)

کتاب عکاس مینیمالیست اثر استیو جانسون 

در دنیای امروز که چشمان ما هر روز با هزاران تصویر پرجزئیات، شلوغ و سراسر تحریک بصری بمباران میشود، شاید جسورانه ترین کار هنری این باشد که بتوانیم «سکوت» را در قاب یک عکس به تصویر بکشیم .

کتاب پیش رو با عنوان «عکاس مینیمالیست» تألیف استیو جانسون، یکی از ارزشمندترین و تأمل برانگیزترین آثاری است که به زبان فارسی در حوزهٔ عکاسی مفهومی و زیبایی شناسیِ کمینه گرا منتشر شده است. این اثر با ترجمهٔ مشترک کریم متقی، پوریا زینالزاده و افسانه آدیگوزل سه مترجم متخصص و عکاس توسط انتشارات کتاب پرگار در قطع رقعی، با جلد شومیز و کاغذ تحریر روانهٔ بازار شده است.

نخستین نوبت چاپ این کتاب با ۲۲۸ صفحه محتوای فشرده و تصویری، نویدگر اثری است که در مدت کوتاهی به یکی از منابع اصلی درسی و حرفهای عکاسان ایرانی تبدیل خواهد شد. اما عکاس مینیمالیست دقیقاً به چه کسی گفته میشود؟ برخلاف باور عموم، مینیمالیسم در عکاسی به معنای خالی بودن قاب یا سادگیِ سرسام آور نیست.

استیو جانسون، مؤلف کتاب، که خود از عکاسان برجستهٔ طبیعت و معماری با رویکرد کمینه گرا است، در این اثر به خوبی نشان میدهد که مینیمالیسمِ اصیل، یعنی حذفِ آنچه اضافی است تا ذات و جوهر سوژه یک خط، یک بافت، یک سایه، یک رنگ تکراری با تمام قدرت به چشم بیننده بنشیند.

این کتاب نه یک کتابچهٔ آموزشیِ صرفاً فنی که بیانیه ای فلسفی-هنری است در دفاع از «کمتر، بیشتر است». یکی از مهمترین دستاوردهای این کتاب برای خوانندهٔ فارسی، آشنایی نظام مند با مبانی نظری و عملی عکاسی مینیمالیستی است. جانسون کتاب را با پرسشی بنیادین آغاز میکند: «چه چیزی را میتوانی از قاب حذف کنی تا عکس قویتر شود؟» و سپس در فصول مختلف، خواننده را با مفاهیمی چون فضای منفی ، خطوط پیشرو ، تقارن و الگوهای تکراری، پالت رنگی محدود، و نقش نور و سایه در خلق یک تصویر کمینه راهنمایی میکند. هر فصل نه تنها شامل توصیه های فنی (همراه با تنظیمات پیشنهادی دوربین)، بلکه شامل تمرینهای عملی و پروژه های شخصی برای تقویت «چشم مینیمالیست» است.

نقش مترجمان در انتقال دقیق مفاهیم این کتاب قابل ستایش است. کریم متقی، پوریا زینالزاده و افسانه آدیگوزل با تسلط بر اصطلاحات تخصصی عکاسی و نیز زبان زیباییشناختی مؤلف، توانسته اند متنی روان، شاعرانه اما در عین حال دقیق و قابل اتکا ارائه دهند. این ترجمهٔ سه نفره که در آثار تخصصی نادر است – در اینجا به نقطهٔ قوت بدل شده، چراکه هر مترجم از زاویهٔ دید خود (تکنیک، فلسفهٔ هنر، نقد عکاسی) به متن جان بخشیده و حاصل کار اثری است یکپارچه و چندلایه.

در «عکاس مینیمالیست» با نمونه های الهام بخشی از آثار بزرگانی همچون مایکل کنا، هیروشی سوگیموتو، جوزف سودک، و نیز عکاسان معاصر مینیمالیست اینستاگرامی آشنا میشوید. نویسنده با بررسی موردی دهها عکس، گام به گام نشان میدهد که چگونه یک عکاس میتواند با ساده ترین تجهیزات (حتی یک دوربین همراه یا یک لنز ۵۰ میلیمتری ثابت) به لایه های عمیق معنا دست پیدا کند. برخلاف بسیاری از کتابهای عکاسی که خواننده را به دنبال کردن مدهای گران قیمت تجهیزات سوق میدهند، جانسون بر «مهارت دیدن» تأکید دارد و با شواهد متقن ثابت میکند که مینیمالیسم، دموکراتیکترین و در دسترسترین سبک عکاسی برای هر هنرمندی است، چه مبتدی باشد چه حرف های.

نکتهٔ دیگر، توجه مؤلف به روانشناسی ادراک بصری و تأثیر تصاویر مینیمالیستی بر ذهن مخاطب معاصر است. در عصر خستگی بصری و اضافه بار اطلاعاتی، یک عکس مینیمالیست همچون نفس تازهای عمل میکند؛ چشمان بیننده را نوازش میدهد و ذهن او را به تأمل وامی دارد. جانسون با تکیه بر نظریهٔ گشتالت و اصول سادگی در هنر شرقی (به ویژه ذن بودیسم و زیباییشناسی وا‌بی‌سابی)، چهارچوبی نظری برای درک دلیل ماندگاری و تأثیرگذاری این سبک ارائه میدهد.

اگر از شلوغی کادرهایتان خسته شدهاید، اگر احساس میکنید هرچه دیافراگم را بیشتر میبندید یا سوژه های بیشتری در کادر میچینید، عکسهایتان «هیجان» بیشتری پیدا نمیکنند، این کتاب دقیقاً همان جراحیِ هنریای است که به آن نیاز دارید. «عکاس مینیمالیست» به شما جسارتِ حذف، جسارتِ سکوت، و جسارتِ اعتماد به قدرتِ یک نقطه، یک خط یا یک سایه را خواهد داد. 

پس از خواندن این اثر، دیگر به دنبال پرکردن قاب نخواهید بود؛ به دنبال خالی کردن آن از اغتشاش و پر کردنش با معنا خواهید رفت.