کتاب تاریخ مستند عکاسی دوره ناصری (با تکیه بر اسناد و مدارک آرشیوی) ( نشر علم)

کتاب تاریخ مستند عکاسی دوره ناصری اثر مهدخت ابوالفتحی

عکاسی، اگرچه در نگاه نخست ابزاری برای ثبت لحظه‌ها به نظر می‌رسد، اما در «تاریخ مستند عکاسی دوره ناصری»، این ابزار به سندی برای بازخوانی تاریخ بدل می‌شود. «تاریخ مستند عکاسی دوره ناصری (با تکیه بر اسناد و مدارک آرشیوی)»، نوشته مهدخت ابوالفتحی و منتشرشده از سوی نشر علم، کتابی است که در قطع وزیری و با جلد شومیز، تاریخ عکاسی ایران را نه از دریچهٔ خاطرات و روایت‌های شفاهی، بلکه بر پایهٔ اسناد و مدارک آرشیوی بازخوانی می‌کند.

آنچه این اثر را از دیگر پژوهش‌های تاریخ عکاسی ایران متمایز می‌سازد، همان چیزی است که در عنوان فرعی کتاب نیز آمده است: تکیه بر اسناد آرشیوی. ابوالفتحی در مقدمهٔ کتاب تصریح می‌کند که تاریخ عکاسی در ایران پیش‌تر نیز مورد توجه پژوهشگران بوده، اما در این پژوهش‌ها «به ندرت از اسناد تاریخی استفاده شده است» و هدف اصلی او از گردآوری این کتاب، «بررسی تاریخ عکاسی با تکیه بر اسناد مرتبط با آن» بوده است . این رویکرد سندمحور، کتاب را از یک روایت صرفاً توصیفی، به مرجعی برای پژوهش‌های دقیق‌تر بدل کرده است. از سویی، ساختار سه‌بخشی کتاب، آن را به سفری گام‌به‌گام در تاریخ عکاسی بدل می‌کند.

بخش نخست به تاریخ عکاسی جهان اختصاص دارد و فرایندهای عکاسی را از ابتدا تا ۱۸۵۱ میلادی و سپس از ۱۸۵۱ به بعد بررسی می‌کند. بخش دوم به آغاز عکاسی در ایران می‌پردازد؛ در فصل اول، فرایندهای رایج عکاسی در ایران نظیر داگروتیپ و کلودیون معرفی می‌شوند و در فصل دوم، عکاسان بنام دورهٔ ناصری چون ژول ریشار، شاهزاده ملک قاسم میرزا و عکاسان ایتالیایی و فرانسوی معرفی می‌گردند. بخش سوم نیز به عکاسی در دورهٔ ناصرالدین شاه اختصاص دارد؛ ابتدا اقدامات ناصرالدین شاه در جهت پیشبرد عکاسی بیان می‌شود و سپس تأثیرات خروج عکاسی از دربار بررسی می‌گردد .

این چیدمان، کتاب را از یک تاریخ عمومی عکاسی، به پژوهشی متمرکز بر ایران و دورهٔ ناصری بدل کرده است. قطع وزیری و جلد شومیز این کتاب، همراهی آن را در کلاس درس و محیط پژوهشی آسان ساخته و کاغذ تحریر با کیفیتی مرغوب، بستری مناسب برای چاپ اسناد، تصاویر و متون علمی فراهم آورده است. این کتاب با ۲۳۰ صفحه (و در برخی منابع ۲۳۲ صفحه)، گنجینه‌ای است از اسناد، تحیل‌ها و تصاویری که هر پژوهشگر و علاقه‌مند به تاریخ عکاسی ایران را در مسیر شناخت این دوره یاری می‌رساند .

«تاریخ مستند عکاسی دوره ناصری»، فراتر از یک کتاب پژوهشی، دعوتی است به تأمل در پیوند عکاسی، قدرت و تاریخ در ایران قرن نوزدهم. این کتاب برای پژوهشگران تاریخ عکاسی، مطالعات تصویری، تاریخ معاصر ایران و تمامی کسانی که می‌خواهند بدانند عکاسی چگونه از دربار ناصری به جامعه راه یافت، اثری ارزشمند و مرجع است.

امید که این نسخه، راهنمایی روشن‌گر برای نسل‌های امروز و فردای عکاسی‌پژوهی در ایران باشد و هر بار که گشوده می‌شود، مخاطب را به سفری در دنیای اسناد، تصاویر و نگاه‌های تازه فرا خواند.