کتابهای دستگاهها و آوازهای موسیقی سنتی ایران
کتاب درگاهی بر موسیقی دستگاهی ایران: بررسی ساختارهای آهنگین و موزون ردیف در موسیقی دستگاهی ایران
کتاب موسیقی ملی ایران و ترانههای ملی ایران گلچینی از ترانهها و گوشههای دستگاهی
کتابهای دستگاهها و آوازهای موسیقی سنتی ایران | تئوری، ساختار و اصول ردیف
موسیقی دستگاهی ایران یکی از برجستهترین نظامهای مدال در موسیقی سنتی ایران است که بهعنوان قلب موسیقی کلاسیک ایرانی شناخته میشود. در این سیستم، ساختار موسیقی بر اساس مدها و دستگاهها شکل میگیرد که هر یک دارای هویت صوتی، فضا و شخصیت خاص خود هستند. واژه «دستگاه» به معنای یک «سیستم» موسیقایی است که مجموعهای از ملودیهای مرتبط و الگوهای صوتی را در قالبی مشخص گرد هم میآورد و به نوازنده یا خواننده جهت اجرای موسیقی کمک میکند.
سیستم دستگاهی به گونهای طراحی شده که هر دستگاه شامل چندین گوشه است؛ گوشهها واحدهای کوچکتر از موسیقیاند که همگی در کنار هم شکلدهنده فضای صوتی خاص آن دستگاه هستند. موسیقی اجراشده در هر دستگاه با یک قطعه مقدماتی (دارماد) شروع میشود که مُد اصلی را معرفی میکند و سپس گوشهها به ترتیبی مشخص اجرا میشوند تا مسیر ملودیک دستگاه شکل گیرد.
در موسیقی دستگاهی ایران، معمولاً هفت دستگاه اصلی شناخته میشود: شور، ماهور، همایون، چهارگاه، راستپنجگاه، سهگاه و نوا. برخی از گوشهها یا آوازها نیز بهعنوان زیرشاخههای این دستگاهها شناخته میشوند که ویژگیهای موسیقایی خاصی را نمایان میکنند. بهعنوان مثال، آوازهای وابسته به دستگاه شور مانند بیات ترک و دشتی اغلب در بخشهای آوازی و بداههنوازی کاربرد دارند و حس و حال متفاوتی نسبت به دیگر گوشهها ایجاد میکنند.
شناخت و درک دستگاهها برای هر هنرجو، نوازنده یا علاقهمند به موسیقی سنتی ایرانی از اهمیت زیادی برخوردار است، زیرا این ساختار نظاممند پایه و اساس بسیاری از آثار کلاسیک، آوازها و آثار بداهه در موسیقی ایران به شمار میآید. سیستم دستگاهی نه تنها شامل مجموعهای از درجات صوتی و الگوهای ملودیک است، بلکه با مفهوم سبک و احساس نیز پیوند خورده است و هر دستگاه قادر است نوعی خاص از احساسات و فضاهای صوتی را به شنونده منتقل کند.
تاریخچه شکلگیری موسیقی دستگاهی به قرن نوزدهم میلادی بازمیگردد که موسیقیدانان ایرانی نظام مدال را به صورت سازمانیافتهتری تدوین و ردهبندی کردند. این تدوین باعث شد که موسیقی ایرانی به عنوان یک سنت نهادینه و قابل آموزش شناخته شود و نسلهای آینده بتوانند آن را حفظ و گسترش دهند.
کتابها و منابع مرتبط با «موسیقی دستگاهی ایران» در وبسایت یساولی به شما امکان میدهند تا با عمق بیشتری با این سیستم آشنا شوید، تئوریهای بنیادی آن را بیاموزید و در اجراهای عملی کاربرد آن را در نوازندگی و آواز بهتر درک کنید. مطالعه منابع معتبر این حوزه برای هر حرفهای موسیقیایی که قصد دارد در موسیقی سنتی ایران تبحر پیدا کند، ضروری است.