قطزن در واقع یک صفحه کاملاً صاف و مقاوم است که خوشنویس، نوک قلم نی تراشخورده را با زاویهای ثابت و با فشار ملایم بر روی آن میکشد. این حرکت اصطکاکی، الیاف ریز و ناصافیهای باقیمانده از تراش را از بین برده و سطح مقطع قلم را هموار میکند. نتیجه نهایی، قلمی است که مرکب را به طور یکنواخت در خود نگه میدارد، روی کاغذ به نرمی حرکت میکند و قابلیت ایجاد خطوطی با ضخامتهای کنترلشده و ظریف را پیدا میکند. به جرات میتوان گفت تسلط بر استفاده از قطزن، نشانهای از مهارت عمیق یک خوشنویس در آمادهسازی ابزار اصلی کارش است.
انواع قطزن بر اساس جنس کیفیت قطزن به طور مستقیم بر نتیجه کار تأثیر میگذارد و انواع آن عمدتاً بر اساس جنس طبقهبندی میشوند:
قطزن سنگی: مرغوبترین و سنتیترین نوع، از سنگهای بسیار سخت و دانهریز مانند سنگ عقیق، یشم یا سنگ مُهر ساخته میشود. این سنگها به دلیل سختی و سطح صیقلی بینظیرشان، بهترین نتیجه را برای صیقل دادن ایجاد میکنند و در میان استادکاران جایگاه ویژهای دارند.
قطزن فلزی: نوعی رایج و بادوام که معمولاً از برنج یا فولاد صیقلی و سنگین ساخته میشود. سطح بسیار صاف و وزن مناسب آن، امکان کنترل خوبی به هنرمند میدهد. قطزنهای برنجی با گذشت زمان و استفاده، پَتینه (رنگ زیبای کهنگی) میگیرند و اصالت خاصی پیدا میکنند.
قطزن شاخی: از شاخ گاو یا گوسفند فشرده و صیقلخورده ساخته میشود. این نوع دارای کمی خاصیت ارتجاعی است و برخی خوشنویسان حس و اصطکاک متفاوت و مناسبی را در حین کار با آن گزارش میکنند.
قطزن استخوانی: مشابه نوع شاخی، از استخوانهای فشرده و صیقلیشده (مانند استخوان شتر) ساخته میشود و در گذشته کاربرد داشته است.
قطزن پلیمری/مصنوعی: گزینههای مدرن که از مواد مصنوعی بسیار سخت، سنگین و صاف ساخته میشوند. این مدلها اغلب مقرونبهصرفهتر، مقاومتر در برابر شکستگی و نیازمند نگهداری کمتری هستند و برای هنرجویان گزینه بسیار مناسبی محسوب میشوند.
نگهداری از قطزن ساده اما مهم است. پس از هر بار استفاده، باید ذرات ریز قلم نی را از روی سطح آن با یک دستمال نرم پاک کرد. از وارد آوردن ضربه یا خراشیدن سطح آن باید خودداری شود تا صافی و یکدستی آن حفظ گردد. برای انواع سنگی و فلزی، قرار نگرفتن در معرض رطوبت طولانیمدت توصیه میشود.
مجموعه ما با احترام به این سنت ظریف هنری، انتخابهایی متنوع از قطزنهای باکیفیت را گردآوری کرده است. از قطزنهای پلیمری کاربردی برای شروع شما میتوانید با توجه به سطح مهارت و حس هنری خود، قطزنی را انتخاب کنید که نه تنها یک ابزار، بلکه همراهی اصیل در مسیر خلق زیبایی باشد.
سوالات متداول
روش صحیح استفاده از قطزن چگونه است؟
قلم نی تراشخورده را با زاویهای ثابت (همان زاویه نوشتن) روی سطح صاف قطزن قرار دهید. سپس با فشار یکنواخت و ملایم، قلم را به سمت خود بکشید تا سطح نوک قلم یکدست و براق شود. از حرکت دادن قلم به جلو و عقب یا اعمال فشار زیاد خودداری کنید.
آیا برای یک هنرجوی مبتدی خرید قطزن ضروری است؟
بله، کاملاً ضروری است. یادگیری تراش صحیح قلم، یکی از اولین مهارتهای یک خوشنویس است و این فرآیند بدون قطزن ناقص خواهد بود. استفاده از قطزن از همان ابتدا، کیفیت خط شما را بالا میبرد و عادات درست کار را در شما شکل میدهد.
چگونه از قطزن نگهداری کنیم؟
اصلیترین نکته، حفظ صافی و تمیزی سطح آن است. پس از هر بار استفاده، آن را با دستمال نرم پاک کنید. از ضربه زدن به آن، ساییدن اشیای سخت روی آن یا قرار دادن آن در جای مرطوب خودداری نمایید. برای قطزنهای سنگی و فلزی، گاهی میتوان سطح را با پارچه ای کمی مرطوب و سپس خشک تمیز کرد.
