کتاب دایره المعارف دستبافته داری استان کرمان، دستبافته عشایری و روستایی مناطق بافت، رابُر و اُرزوئیه (جلد اول) (نشر میراث فرهنگی)

کتاب دایره المعارف دستبافته داری استان کرمان اثر عقیل سیستانی

کتابی که پیش روی شماست، نخستین جلد از «دایره‌المعارف دستبافته‌های استان کرمان» است که با تمرکز بر مناطق بافت، رابر و ارزوئیه، گامی بلند در جهت مستندسازی، معرفی و پاسداشت یکی از غنی‌ترین و متنوع‌ترین گنجینه‌های هنرهای سنتی ایران برداشته است. این اثر، نه صرفاً یک مرجع تخصصی در حوزهٔ فرش و گلیم، بلکه سفری است بصری و تحلیلی به عمق زیست‌جهان عشایری و روستاییِ خطه‌ای که هر نقش و رنگ آن، روایتی از قرن‌ها تجربه، باور و خلاقیت را با خود حمل می‌کند. آنچه این دایره‌المعارف را از دیگر آثار مشابه متمایز می‌سازد، رویکرد جامع و میان‌رشته‌ای آن است.

مؤلف محترم، جناب آقای عقیل سیستانی، با اتکا به سال‌ها پژوهش میدانی، مطالعات کتابخانه‌ای و همکاری با بافندگان بومی، موفق شده است تصویری تمام‌نما از دستبافته‌های این سه منطقه ارائه دهد؛ از طرح‌ها و نقوش اصیل و نمادین گرفته تا تنوع رنگی، نوع بافت، مواد اولیه، ابزار کار و حتی کارکردهای اجتماعی و آیینی این دستبافته‌ها در زندگی روزمرهٔ عشایر و روستاییان. همچنین، نظارت علمی سرکار خانم نادره میزانی بر این پروژه، اعتبار و استحکام پژوهشی اثر را دوچندان کرده و آن را به منبعی معتبر برای محققان رشته‌های مختلف تبدیل ساخته است. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این کتاب، ثبت و تحلیل نقوش و سمبل‌های اصیل هر منطقه است که هر یک، در حکم الفبایی تصویری از باورها، آرزوها و تجارب زیستهٔ یک قوم محسوب می‌شوند.

از نقش‌های هندسی انتزاعی گرفته تا طرح‌های گیاهی و حیوانی با کارکردهای نمادین، همگی در این اثر با دقتی مثال‌زدنی دسته‌بندی، کدگذاری و تفسیر شده‌اند. همچنین، توجه ویژه به رنگ‌شناسی و رنگ‌آمیزی طبیعی در این دستبافته‌ها، دریچه‌ای نو به روی درک رابطهٔ عمیق بافنده با طبیعت پیرامونش می‌گشاید و نشان می‌دهد که این آثار، چیزی فراتر از یک کالای تزئینی یا کاربردی‌اند؛ آنها هویت بصری یک دیار و حافظهٔ جمعی یک جامعهٔ کوچ‌نشین را بازتاب می‌دهند. علاوه بر این، ساختار منظم و کاربرپسند دایره‌المعارف، همراه با تصاویر باکیفیت بر روی کاغذ گلاسه و قطع رحلی، مطالعهٔ آن را برای طیف وسیعی از مخاطبان جذاب و مفید ساخته است. این کتاب، هم برای پژوهشگران حوزه‌های مردم‌شناسی، تاریخ هنر، مطالعات عشایری و طراحی سنتی منبعی بی‌ نظیر به شمار می‌رود و هم برای هنرمندان، طراحان فرش و علاقه‌مندان به صنایع‌ دستی و اقتصاد هنر، الهام‌بخش و آموزنده خواهد بود. همچنین، پرداختن به موضوع حفاظت و احیای این دستبافته‌ها در معرض فراموشی، جنبهٔ کاربردی و مسئولیت‌پذیرانهٔ این اثر را بیش از پیش آشکار می‌سازد.

در پایان، امید که این دایره‌المعارف گرانسنگ، گامی مؤثر در جهت ثبت و معرفی هرچه بهتر گنجینه‌های بی‌نظیر هنری ایران زمین باشد و بتواند نقشی تعیین‌کننده در احیای هویت فرهنگی، تقویت اقتصاد هنر و ارتباط نسل امروز با میراث دیرین خود ایفا کند. مطالعهٔ این کتاب را به تمامی دوستداران هنر، تاریخ و فرهنگ اصیل ایرانی با تمام وجود توصیه می‌کنیم.