کتاب راهنمای جامع شناسی الیاف باستانی (انتشارات پازینه)

کتاب راهنمای جامع شناسی الیاف باستانی اثر دکتر سعیده رفیعی

در دل خاک‌های کهن و لابه‌لای بقایای تمدن‌های فراموش‌شده، همواره آثاری یافت می‌شوند که هر چند ناچیز و کوچک‌اند، اما روایت‌هایی بزرگ از زندگی، هنر و فناوری نیاکانمان را در خود نهفته دارند. الیاف باستانی، از جمله همین آثارِ به ظاهر ساده اما در واقع شگفت‌انگیزند؛ نخ‌ها و پارچه‌هایی که روزگاری پوشاک شاهان و درباریان را زینت می‌بخشیدند یا جامه‌ی مردمانِ عادی را می‌پوشاندند و اکنون، پس از هزاران سال، چون برگ‌هایی زرد و پوسیده، اما پررمزوراز، در کاوش‌های باستان‌شناختی آشکار می‌شوند و پرده از رازهایِ پنهانِ تکنولوژی، تجارت و فرهنگِ روزگارانِ دور برمی‌دارند.

کتابی که اکنون پیش روی شماست، با عنوانِ «راهنمای جامع شناسی الیاف باستانی»، گامی است استوار در راه شناخت این میراثِ ظریف و ارزشمند و فرصتی است برای سفری علمی و جذاب در میانِ بافته‌های کهن ایران و جهان. نویسنده‌ی ارجمند این اثر، با سال‌ها تجربه و تحقیق در حوزه‌ی نساجی باستانی و مرمتِ فرآورده‌های نسجی، کوشیده است تا جامع‌ترین و کاربردی‌ ترین راهنما را برای شناسایی، طبقه‌بندی و مطالعه‌ی الیافِ تاریخی تدوین کند.

او در این مجموعه‌ی گرانسنگ، به بررسیِ انواع الیافِ گیاهی، حیوانی و معدنیِ مورد استفاده در دورانِ باستان پرداخته و با بهره‌گیری از روش‌های علمیِ نوین، از میکروسکوپ تا آنالیزهای شیمیایی، راهکارهای دقیقی برای تشخیص و تحلیلِ آن‌ها ارائه داده است. خواننده در خلال سطرهای این کتاب، با دنیایی شگفت‌انگیز از تنوعِ الیاف، از پشم کرکی گوسفندانِ کوهستانی تا کتانِ ظریفِ مصری و ابریشمِ گران‌بهای چینی، آشنا می‌شود و درمی‌یابد که هر رشته، داستانی دارد؛ داستانی از مسیرهای تجاریِ پرپیچ و خم، از خلاقیتِ هنرمندانِ گمنام و از ضرورت‌هایِ زندگی روزمره‌ی مردمانِ کهن. آنچه این کتاب را از بسیاری آثار مشابه در حوزه‌ی باستان‌شناسی و نساجی متمایز می‌سازد، رویکرد جامع و میان‌رشته‌ای نویسنده است.

او با بهره‌گیری از دانشِ زیست‌شناسی، شیمی، تاریخِ هنر و حتی مردم‌ شناسی، تصویری چندبعدی و علمی از الیافِ باستانی ترسیم کرده که هم برای پژوهشگران و دانشجویان رشته‌های باستان‌شناسی و مرمت، و هم برای هر علاقه‌مندی به فرهنگ و تکنولوژی دوران باستان، قابلِ بهره‌برداری خواهد بود. همچنین، این کتاب با زبانی روان و ساختاری منظم، به گونه‌ای تدوین شده است که حتی افراد غیرمتخصص نیز بتوانند از مطالعه‌ی آن، بهره‌ای فراوان ببرند و با یکی از جذاب‌ترین و کمترشناخته‌شده‌ترین جنبه‌های میراثِ ملموسِ بشری آشنا شوند.

در نهایت، این کتاب را باید مرجعی بی‌ نظیر در حوزه‌ی مطالعاتِ نساجیِ باستانی دانست. باشد که مطالعه‌ی این اثر، همچون نوری بر تاریکیِ قرن‌ها، گوشه‌هایی از زندگیِ نیاکانمان را برایمان روشن سازد و ما را با ظرافت و شکوهِ هنرِ نساجیِ ایران‌ زمین آشنا کند.