کتاب سکه های ایران؛ از آغاز تا دوران زندیه (نشر سمت)

کتاب سکه های ایران؛  از آغاز تا دوران زندیه اثر علی‌اکبر سرفراز، فریدون آورزمانی

سکه‌ها، در نگاه نخست، ممکن است صرفاً پاره‌هایی از فلز با ارزشی معین به‌نظر برسند، اما در نگاهی عمیق‌تر، آن‌ها اسنادِ زنده‌ی تاریخ، فرهنگ، هنر و اقتصاد هر تمدنی به‌شمار می‌روند. سکه‌ها، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و ماندگارترین دست‌ساخته‌های بشر، نه فقط ابزاری برای مبادله و دادوستد، بلکه رسانه‌هایی تأثیرگذار برای انتقال مفاهیم سیاسی، مذهبی و هنری بوده‌اند. بر روی هر سکه، می‌توان نقش پادشاه، نمادهای قدرت، کتیبه‌هایی به زبان‌های باستانی، و یا نشان‌هایی از باورها و آیین‌های یک عصر را مشاهده کرد.

در ایران، این سرزمین کهن با سابقه‌ای هفت‌هزارساله در ضرب سکه، مطالعه‌ی سکه‌ها، دریچه‌ای است به سوی درک عمیق‌تر از فرازونشیب‌های تمدن این مرزوبوم. کتاب «سکه‌های ایران؛ از آغاز تا دوران زندیه» تألیف علی‌اکبر سرفراز و فریدون آورزمانی، یکی از جامع‌ترین و معتبرترین منابع فارسی‌زبان در حوزه‌ی سکه‌شناسی (نومیس ماتیک) است که با نگاهی موشکافانه و علمی، به بررسی و طبقه‌بندی سکه‌های ایرانی از کهن‌ترین دوران‌ها تا پایان دوره‌ی زندیه پرداخته است.

این اثر که در قطع وزیری و با ۳۰۸ صفحه تدوین شده، حاصل سال‌ها تحقیق و پژوهشِ میدانی و کتابخانه‌ای دو تن از برجسته‌ترین متخصصان باستان‌شناسی و تاریخ هنر ایران است. سرفراز و آورزمانی، با تکیه بر جدیدترین یافته‌های باستان‌شناختی و بهره‌گیری از روش‌های نوین گونه‌شناسی، گاه‌نگاری و فلزشناسی، به معرفی و تحلیل سکه‌های ایران در ادوار مختلف پرداخته‌اند. از سکه‌های هخامنشی (داریک و شکل) گرفته تا ضراب‌خانه‌های اشکانی و ساسانی، و سپس سکه‌های دوران اسلامی از جمله طلا و نقره‌های سامانی، غزنوی، سلجوقی، ایلخانی، تیموری، صفوی، افشار و زندیه، همگی در این کتاب با توصیفی دقیق، تصاویر گویا و تحلیل‌های تاریخی و هنری ارائه شده‌اند.

مؤلفان در این کتاب، به پرسش‌های اساسی پاسخ می‌دهند: نخستین سکه‌های ایران در چه زمانی و با چه الگویی ضرب شدند؟ هر دوره، چه نقوش و کتیبه‌هایی را بر سکه‌های خود نقش می‌کرد و این نقوش، چه پیامی برای مخاطبان داشتند؟ وزن، عیار، جنس و خط سکه‌ها چگونه در طول تاریخ تحول یافت؟ و این تحولات، چه بازتابی از شرایط سیاسی، اقتصادی و فرهنگی هر عصر هستند؟ از نقاط قوت این کتاب، رویکرد تطبیقیِ دقیقِ مؤلفان است. آن‌ها با مقایسه‌ی سکه‌های ایران با سکه‌های تمدن‌های همجوار، از جمله یونان، روم، بین‌النهرین و چین، نشان می‌دهند که سکه‌های ایرانی، در عین تأثیر پذیری از جریان‌های جهانی، همواره هویتی مستقل و ایرانی داشته‌اند و با خط، نقش و نمادهای خاص خود، به تبادل فرهنگی با دیگر تمدن‌ها پرداخته‌اند.

انتشار این کتاب نشر سمت، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های باستان‌شناسی، تاریخ، اقتصاد و هنر است. جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر و جداول ارزشمند آن را برای پژوهشگران و علاقه‌مندان آسان ساخته است