کتاب سکه های ایران دوره صفوی 1168-907 (نشر برگ نگار)

کتاب سکه های ایران دوره صفوی اثر بهرام علاءالدینی

دوره صفوی، بی‌گمان یکی از درخشان‌ترین و تأثیرگذارترین اعصار تاریخ ایران زمین است. حکومتی که پس از قرن‌ها آشوب و نابسامانی، بار دیگر وحدت ملی را به این سرزمین بازگرداند و تشیع اثنی‌عشری را به عنوان مذهب رسمی کشور تثبیت کرد. این تحولات عظیم، بازتابی بی‌واسطه و ماندگار در مهم‌ترین سند رسمی هر حکومت یعنی سکه‌ها یافت.

کتاب پیش رو، با عنوان «سکه‌های ایران دوره صفوی ۱۱۶۸-۹۰۷»، اثری مرجع و کم‌نظیر است که به مدد تصاویر باکیفیت و تحلیل‌های دقیق، جلوه‌ای تمام‌عیار از هنر، سیاست و مذهب در عصر صفوی را از خلال این قطعات کوچک فلزی به تصویر می‌کشد. سلاطین صفوی، از شاه اسماعیل اول که با شمشیر برانگیخت تا شاه سلطان حسین که با سستی و انفعال، افول این سلسله را رقم زد، هر یک بر سکه‌های خویش، پیام خاصی را برای مردم و رقیبان حک می‌کردند.

در ابتدای این دوره، سکه‌ها با شعار دوازده‌امامی و نام دوازده پیشوای شیعیان، اعلام هویتی صریح و قاطع داشتند و این امر، تفاوتی بنیادین با سکه‌های دوره‌های پیشین بود که بیشتر متأثر از خلافت سنی یا سنت‌های مغولی بودند. با گذشت زمان و تثبیت قدرت صفویان، سکه‌ها نیز دستخوش تحولات جالب توجهی شدند؛ تغییر خط از نستعلیق به ثلث، به کارگیری القاب و صفات شاهانه، افزودن نام پادشاهان معاصر عثمانی و گورکانیان بر روی سکه به نشانه پذیرش یا رقابت، همگی نشان از پویایی و انعطاف این سند تاریخی در بستر تعاملات بین‌المللی آن روزگار دارد.

مؤلف این اثر ارزشمند، با سال‌ها تحقیق و کاوش در گنجینه‌ها و مجموعه‌های خصوصی، توانسته است طیف گسترده‌ای از سکه‌های صفوی را گردآوری و طبقه‌بندی کند. از سکه‌های طلا و نقره و مس با ارزش‌های متفاوت، تا ضرابخانه‌هایی که در اقصی نقاط ایران از تبریز و اصفهان تا هرات و شیراز به ضرب سکه مشغول بودند.

هر سکه، در کنار تاریخ ضرب، وزنی معین و طرحی خاص، اطلاعاتی ارزنده درباره ارزش اقتصادی، میزان نفوذ حکومت مرکزی بر شهرهای مختلف، و حتی کیفیت هنر فلزکاری و خوشنویسی آن عصر ارائه می‌دهد. چه بسا بسیاری از رخدادهای سیاسی مهم این دوره، همچون جنگ‌های ایران و عثمانی، یا روابط با گورکانیان هند، به شکلی ظریف در تغییر وزن، عیار یا محتوای نوشته‌های سکه‌ها بازتاب یافته است. با بیش از پانصد صفحه و تصاویر گلاسه با کیفیت، این کتاب نه فقط یک مرجع تخصصی برای سکه‌شناسان و پژوهشگران تاریخ اقتصادی و هنری ایران، که دریچه‌ای است برای هر خواننده‌ای که می‌خواهد از منظرگاهی نو و بدیع، با شکوه و عظمت دوره صفوی آشنا شود.

در هر سکه، روایتی نهفته است از اعتقاد راسخ مردم، قدرت پادشاهان، نبردها و صلح‌ها، و دگردیسی‌های هویتی که ایران در این دویست و شصت سال تجربه کرده است. این اثر، فصل‌های تاریک و روشن یک امپراتوری بزرگ را با زبانی بی‌پیرایه و مستند روایت می‌کند و به ما یادآوری می‌نماید که با بررسی دقیق این حلقه‌های کوچک فلزی، می‌توان به درکی عمیق‌تر از هویت تاریخی و فرهنگی خود دست یافت.