کتاب عرب - ساسانی: سکه های دوره جنگ های داخلی: مانی‌گرایان، یزیدیه و خوارج دیگر (نشر پازینه)

کتاب عرب ـ ساسانی: سکه های دوره جنگ های داخلی اثر ملک ایرج مشیری

پژوهشی است که از مسیر سکه ها به یکی از دوره های پیچیده و پرتحول تاریخ ایران و سرزمین های اسلامی نزدیک می شود. سکه تنها وسیله ای برای دادوستد نبوده است؛ بلکه در بسیاری از دوره های تاریخی، نشانه ای از قدرت سیاسی، هویت حکومت، باورهای دینی و وضعیت اقتصادی زمانه به شمار می آمده است. از همین رو، مطالعه سکه ها می تواند اطلاعاتی ارزشمند درباره دوره هایی در اختیار پژوهشگر قرار دهد که منابع مکتوب آنها گاه محدود یا پراکنده هستند.

دوره جنگ های داخلی، به دلیل تعدد جریان های سیاسی و مذهبی و رقابت بر سر قدرت، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در چنین شرایطی، سکه ها می توانند بخشی از این کشمکش ها را در خود ثبت کرده باشند. بررسی ویژگی هایی مانند نقش ها، نوشته ها، نام ها، نمادها و شیوه ضرب سکه، امکان شناخت بهتر ساختار قدرت و مناسبات میان گروه های مختلف را فراهم می کند. اشاره کتاب به مانی گرایان، یزیدیه و دیگر گروه های خوارج نیز نشان می دهد که اثر تنها به جنبه اقتصادی سکه ها محدود نمی شود و می توان از آنها برای مطالعه تحولات اجتماعی و مذهبی نیز بهره گرفت. اهمیت چنین پژوهشی در آن است که تاریخ را از خلال اسنادی کوچک اما پرمعنا بازخوانی می کند.

یک سکه می تواند نشانه ای از تغییر قدرت، تداوم یک سنت سیاسی یا شکل گیری هویتی تازه باشد و قرار دادن مجموعه ای از این شواهد در کنار یکدیگر، تصویری دقیق تر از فضای تاریخی آن دوره به دست می دهد. ترجمه مهدیه دستمالچی، این پژوهش را برای خواننده فارسی زبان فراهم کرده است.

«عرب ـ ساسانی» می تواند برای علاقه مندان به تاریخ ایران، سکه شناسی، باستان شناسی، تاریخ ادیان و مطالعات دوره اسلامی و ساسانی جذاب باشد؛ اثری که سکه را از یک شیء تاریخی صرف فراتر می برد و آن را به سندی برای شناخت سیاست، جامعه، اقتصاد و باورهای یک دوره پرآشوب تبدیل می کند.