کتاب شال های ترمه کرمان (گذشته، حال، آینده) (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب شال های ترمه کرمان اثر ایمان زکریایی کرمانی

ترمه، به‌عنوان یکی از اصیل‌ترین، نفیس‌ترین و ارزشمندترین دست‌ بافته‌های ایرانی، همواره نمادی از ذوق، مهارت و هنر والای ایرانیان به‌شمار رفته است. این پارچه‌ی نفیس که با نقوش ظریف و پیچیده‌ی اسلیمی و ختایی و با رنگ‌هایی چشم‌نواز و دل‌ انگیز، در کارگاه‌های بافندگی کرمان و یزد، به‌ویژه در کرمان، بافته می‌شود، نه فقط پوششی برای شاهان و درباریان، بلکه آیینه‌ای تمام‌نما از فرهنگ، هویت و زیبایی‌ شناسی ایرانیان در طول تاریخ بوده است.

شال‌های ترمه، به‌ویژه در دوران قاجار، به اوج شکوفایی و رواج رسیدند و به‌عنوان کالایی لوکس و ارزشمند، در ایران و فراتر از مرزهای آن، شهرتی جهانی یافتند. کتاب «شال‌های ترمه کرمان (گذشته، حال، آینده)» تألیف ایمان زکریایی کرمانی، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به تاریخچه، فنون، نقش‌ها، کاربردها و چشم‌اندازِ آینده‌ی این هنر–صنعتِ ارزشمند پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۳۵۲ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ ها تحقیق میدانی، مصاحبه با استادکاران ترمه‌بافی و بررسی نمونه‌های شاخص ترمه در موزه‌ها و مجموعه‌های خصوصی است. ایمان زکریایی کرمانی، با تکیه بر روش‌های علمی مردم‌ شناسی و هنرشناسی، به تمامی ابعاد این هنر–صنعت پرداخته است.

او در این کتاب، ابتدا به تاریخچه و سیر تحول ترمه در ایران و جهان پرداخته و سپس با ورود به منطقه‌ی کرمان، به‌عنوان مهم‌ترین مرکز تولید ترمه، به معرفی گونه‌های مختلف شال‌های ترمه، نقوش (بته‌جقه‌ای، اسلیمی، گل‌مرغ و...)، رنگ‌شناسی (رنگ‌های طبیعی و شیمیایی)، تکنیک‌های بافت (دارهای دستی و مکانیکی) و کاربردهای متنوع آن‌ها (پوششی، تزئینی، هدیه و...) پرداخته است. همچنین، زکریایی با بررسی زمینه‌های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیِ تولید و مصرف ترمه، نشان داده است که چگونه این هنر، با معیشت، باورها و آداب و رسوم مردم کرمان پیوند خورده است و در عین حال، به‌عنوان نمادی از هویت فرهنگی این منطقه، در سطح ملی و بین‌المللی شناخته شده است.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی ترمه‌بافی در عصر مدرن و ارائه‌ی راهکارهایی برای احیای، حفاظت و توسعه‌ی پایدار این هنرِ در حالِ افول است. انتشار این کتاب توسط مؤسسه‌ی فرهنگستان هنر، گواهی بر اعتبار علمی و هنری آن است. «شال‌های ترمه کرمان» همچون دریچه‌ای به سوی جهانی از ظرافت، رنگ و هنر، مخاطب را با یکی از ارزشمندترین دست‌بافته‌های ایرانی آشنا می‌سازد و یادآور می‌شود که ترمه، نه فقط پارچه‌ای نفیس، بلکه میراثی گرانبها از هویت و فرهنگ ایرانی است که باید پاس داشته شود و به نسل‌ های آینده منتقل گردد.