کتاب دو روی سکه: مجموعه سکه های دوره پهلوی (نشر پازینه)

کتاب دو روی سکه: مجموعه سکه‌های دوره پهلوی اثر عبدالعزیز حق‌صفت

اثر پیش رو یکی از جامع‌ترین و ارزشمندترین آثاری است که به بررسی نظام پولی و سکه‌شناسی دوران پهلوی (۱۳۰۴ تا ۱۳۵۷) پرداخته است. این اثر با قطع وزیری، جلد سخت و کاغذ گلاسه، در ۲۹۲ صفحه، به‌عنوان یک راهنمای مصور و دقیق، تمامی ابعاد مرتبط با سکه‌های این دوره از جمله انواع، وزن، عیار، نقوش، کتیبه‌ها، ضرابخانه‌ها و تحولات سیاسی و اقتصادی مؤثر بر ضرب سکه را بررسی و طبقه‌بندی کرده است.

حق‌صفت که از پژوهشگران و مجموعه‌داران برجسته حوزه سکه‌شناسی معاصر ایران است، با تکیه بر سال‌ها تحقیق و مجموعه‌داری شخصی، اثری ماندگار خلق کرده است که برای پژوهشگران، کلکسیونرها و تمام علاقه‌مندان به تاریخ معاصر ایران، ارزنده و راهگشا است. دوره پهلوی، از منظر سکه‌شناسی، نقطه عطفی در تاریخ پول و ضرابخانه‌های ایران محسوب می‌شود. تغییر نظام پولی از واحدهای سنتی به سیستم مدرن، ورود ماشین‌آلات پیشرفته ضرب سکه، تحولات خط و نقوش (از جمله حذف عبارات مذهبی و جایگزینی نمادهای سلطنتی و ملی)، و نیز تأثیرپذیری از نظام‌های پولی غربی، همگی موضوعاتی هستند که حق‌صفت با دقتی مثال‌زدنی به آنها پرداخته است.

عنوان کتاب «دو روی سکه» به‌خوبی نشان‌دهنده رویکرد دوگانه‌نگر مؤلف است؛ او هم به جنبه‌های فنی و اقتصادی سکه‌ها و هم به کارکردهای نمادشناختی و گفتمانی آنها در بازنمایی قدرت و هویت ملی در دوران پهلوی پرداخته است. ساختار کتاب بر پایه سیستماتیک و دوره‌بندی زمانی طراحی شده است. فصول ابتدایی به معرفی تاریخچه پول در ایران، تحولات ضرابخانه‌ها و واحدهای پولی در آستانه دوره پهلوی اختصاص دارد. در ادامه، مؤلف به ترتیب دوران پادشاهی رضاشاه و محمدرضاشاه، به معرفی و بررسی سکه‌های ضرب‌شده در هر دوره پرداخته و با ارائه جداول دقیق از وزن، قطر، عیار و نقوش، ویژگی‌های هر سکه را فهرست کرده است.

بخش قابل‌ توجهی از کتاب به واریتهها، سکه‌های نادر و ارورهای ضرب اختصاص یافته که برای کلکسیونرهای حرفه‌ای از ارزشی مضاعف برخوردار است. همچنین، مؤلف به بررسی تطبیقی سکه‌های پهلوی با سکه‌های دوره قاجار و تأثیرات متقابل نظام پولی ایران بر اقتصاد و تجارت منطقه پرداخته است. از نقاط قوت و برجسته این کتاب، استفاده از تصاویر باکیفیت و گویا (به‌لطف کاغذ گلاسه) و نیز توجه ویژه به جنبه‌های هنری و نمادشناختی سکه‌هاست. حق‌صفت به‌درستی نشان می‌ دهد که چگونه سکه‌ها، فراتر از کارکرد اقتصادی، به‌ عنوان ابزاری برای بازنمایی مدرنیته، هویت ملی و مشروعیت سیاسی در دوران پهلوی عمل می‌ کرده‌اند.

همچنین، بررسی تأثیر تحولات سیاسی و اجتماعی (از جمله کودتای ۲۸ مرداد، نهضت ملی شدن نفت و انقلاب سفید) بر طراحی و ضرب سکه‌ها، به درک بهتر تاریخ معاصر ایران کمک شایانی می‌کند. انتشار این کتاب توسط نشر پازینه، گامی مؤثر در نظام‌مند کردن دانش سکه‌ شناسی معاصر ایران محسوب می‌شود.