کتاب سکه های طبرستان، گرگان و استرآباد (نشر پازینه)

کتاب سکه‌های طبرستان، گرگان و استرآباد اثر اسدالله معطوفی

کتاب پیش رو یکی از جامع‌ترین آثار در حوزه سکه‌شناسی منطقه‌ای ایران است. این اثر با قطع وزیری، جلد شومیز و کاغذ تحریر، در ۳۶۰ صفحه، به بررسی نظام پولی منطقه تاریخی طبرستان و نواحی همجوار از دوران پیش از اسلام تا قاجار پرداخته است. معطوفی از پژوهشگران برجسته تاریخ و سکه‌شناسی شمال ایران، با تکیه بر سال‌ها تحقیق میدانی و مجموعه‌های خصوصی، به طبقه‌بندی و تحلیل سکه‌های ضرب‌شده در ضرابخانه‌های طبرستان، گرگان و استرآباد پرداخته است.

منطقه طبرستان به‌دلیل موقعیت کوهستانی و نیمه‌مستقل، همواره دارای هویت فرهنگی و سیاسی ویژه‌ای بوده که در سکه‌های آن بازتاب یافته است. مؤلف با بررسی سکه‌های دوره‌های ساسانی، اسپهبدان (دابویگان و باوندیان)، خلافت عباسی، علویان، زیاریان، آل بویه، اسماعیلیان الموت، سربداران، صفوی، افشار، زند و قاجار، به تداوم و تغییرات در نظام ضرب سکه پرداخته است. او با تحلیل وزن، عیار، نقوش و کتیبه‌ها، نشان می‌دهد که چگونه ضرابخانه‌های این منطقه، با وجود فرازونشیب‌های تاریخی، نقش مهمی در اقتصاد و تجارت منطقه ایفا کرده‌اند.

ساختار کتاب بر پایه دوره‌بندی تاریخی-منطقه‌ای تنظیم شده است. فصول ابتدایی به معرفی جغرافیای تاریخی طبرستان و ضرابخانه‌های مهم آن اختصاص دارد. سپس مؤلف به ترتیب دوره‌ها، سکه‌ها را با جداول وزن، قطر، عیار و نقوش فهرست کرده است. بخش قابل‌توجهی به واریتهها و ارورهای ضرب اختصاص یافته که برای کلکسیونرها ارزشمند است. همچنین، بررسی تطبیقی سکه‌های طبرستان با مناطق همجوار (خراسان، ری و عراق عجم)، تأثیرات متقابل فرهنگی و اقتصادی را بازنمایی می‌کند.

یکی از بخش‌های جذاب، سکه‌های ضرب‌شده توسط حکومت‌های محلی و شورشیان است که پویایی سیاسی منطقه را نشان می‌دهد. از نقاط قوت کتاب، توجه به جنبه‌های هنری، نمادشناختی و خطشناسی سکه‌هاست. معطوفی نشان می‌دهد که چگونه سکه‌های طبرستان، با حفظ سنت‌های ساسانی در نقوش و خط پهلوی، به‌تدریج تحت تأثیر فرهنگ اسلامی، خط کوفی و عبارات قرآنی را جای داده‌اند. این تحلیل، سکه‌ها را به اسناد تاریخی و هنری تبدیل می‌کند که هویت فرهنگی مردم طبرستان را در طول قرن‌ها روایت می‌کنند. همچنین، تأثیر این سکه‌ها بر نظام پولی ایران در دوره‌های بعدی، به درک بهتر تاریخ اقتصادی کمک می‌کند.

در مجموع، این کتاب با نگاهی جامع و جزئی‌نگر، به یکی از مهم‌ترین مناطق سکه‌شناسی ایران پرداخته است. علیرغم جلد شومیز و کاغذ تحریر، محتوای غنی و پژوهشی آن را به منبعی ارزنده برای پژوهشگران و کلکسیونرها تبدیل کرده است. انتشار آن توسط نشر پازینه، گامی مؤثر در نظام‌مند کردن دانش سکه‌شناسی منطقه‌ای ایران محسوب می‌شود.