کتاب شکسته (آموزش کلیدی خط شکسته) ( انتشارات یساولی)

کتاب شکسته آموزش کلیدی خط شکسته اثر اسرافیل شیرچی

می‌گویند خط شکسته، «تندنویسیِ عاشقانه» خط نستعلیق است. جایی که حروف به جای نظم خشک و ایستای همیشگی، در هم می‌دوند، گره می‌خورند، کش می‌آیند و گاه چنان فشرده می‌شوند که گویی نفس‌شان بند آمده. این خط، خط شاعرانِ بی‌قرار و عارفانِ مست است؛ خط نامه‌های عاشقانه، حاشیه‌نویسی‌های شورانگیز بر دیوان حافظ، و یادداشت‌های سریعی که دلی پر از ماجرا پشتشان پنهان است.

اما همین خط پرجنب‌وجوش، دریایی از قواعد پنهان دارد؛ قواعدی که بدون دانستنشان، نوشته‌های شکسته نه زیبا که آشفته و ناخوانا خواهند شد. کتابی که پیش روی دارید، «شکسته (آموزش کلیدی خط شکسته)» تألیف استاد اسرافیل شیرچی، همان کلید طلایی ورود به این عالم شیرین و در عین حال دشوار است. اسرافیل شیرچی از اساتید برجسته خوشنویسی معاصر ایران است که عمری را صرف تدریس و ترویج خط شکسته نستعلیق کرده است.

او که سال‌ها در محضر استادانی چون حسن میرخانی و غلامحسین امیرخانی به کسب فیض پرداخته، به خوبی می‌داند که هنرجویان خط شکسته با چه چالش‌هایی روبرو هستند. حروف شکسته، برخلاف نستعلیق که هر حرف جای مشخصی دارد، در حالت‌های مختلف شکلی کاملاً متفاوت به خود می‌گیرند. کافی است یک «سین» شکسته را در ابتدا، وسط و انتهای کلمه ببینید تا متوجه وسعت این تغییرات شوید. شیرچی در این کتاب، با زبانی ساده و ساختاری منظم، تمام این حالت‌ها را یکی یکی و با مثال‌های متعدد به هنرجو آموزش می‌دهد.

تمایز این اثر در قطع رحلی آن است. بله، قطع رحلی. این قطع بزرگ‌تر از قطع وزیری، فضای کافی در اختیار هنرجو قرار می‌دهد تا نمونه‌های استاد را در ابعاد واقعی و با جزئیات کامل ببیند و زیر نظر داشته باشد. خط شکسته، به دلیل درهم‌تنیدگی و ریتم سریعش، اگر در اندازه کوچک ارائه شود، بسیاری از ظرایفش از چشم هنرجوی مبتدی پنهان می‌ماند. اما در قطع رحلی با ۱۱۲ صفحه، استاد شیرچی فرصت یافته تا هر حرکت، هر پیچش و هر گره از حروف را با وضوح کامل نشان دهد. کاغذ تحریر و جلد شومیز نیز بر رویکرد تمرین‌محور کتاب تأکید دارند؛ کتابی که باید روی میز تحریر باز شود و قلم هنرجو بارها بر روی تمرین‌هایش بلغزد.

ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده که هنرجو هیچ احساس سردرگمی نکند. آغاز کتاب با معرفی ابزار و نحوه صحیح گرفتن قلم و زاویه کاغذ است (چرا که خط شکسته برخلاف نستعلیق، زاویه مخصوص به خود دارد). سپس نوبت به حروف مجزا می‌رسد؛ اما در خط شکسته، «حروف مجزا» مفهومی نسبی است. شیرچی به هنرجو می‌آموزد که هر حرف در حالت اولیه، میانی و نهایی چه شکلی پیدا می‌کند. پس از آن، سراغ کلمات و ترکیب‌های رایج می‌رود و در نهایت، نمونه‌های کامل از شعرها و متون کلاسیک را برای تمرین ارائه می‌دهد. یکی از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه به حرکات و اتصالات پنهان در خط شکسته است. در نستعلیق، حروف به وضوح از هم جدا می‌شوند.

اما در شکسته، مرز حروف گاه چنان محو می‌شود که چشم مبتدی نمی‌تواند تشخیص دهد یک کلمه کجا تمام می‌شود و کلمه بعد کجا آغاز می‌گردد. شیرچی با دقتی مثال‌زدنی، این نقاط کور را برای هنرجو روشن می‌کند. اگر از خواندن خطوط یکنواخت و خشک خسته شده‌اید و دلتان می‌خواهد نوشته‌هایتان جان و شور پیدا کند، خط شکسته همان پاسخ است.

و «شکسته (آموزش کلیدی خط شکسته)» استاد اسرافیل شیرچی، بهترین همراه برای این سفر پرشور خواهد بود.