کتاب خاطرات گمشده (انتشارات برگ نو)

کتاب خاطرات گمشده اثر مجتبی هاشمی

گاهی یک شیء کوچک، یک عکس فرسوده، یک بلیط اتوبوس قدیمی، یا یک برگ خشک شده میان صفحات کتاب، می‌تواند چنان سیل خاطراتی را به جریان اندازد که آدمی را سال‌ها به عقب پرتاب کند.

خاطره، این گوهر ناپیدا، همواره در لابه‌لای اشیاء بی‌جان پنهان می‌شود و منتظر می‌ماند تا روزی کسی بیاید و آن را از قفس حبس نجات دهد. کتابی که پیش روی دارید، «خاطرات گمشده» از مجتبی هاشمی، دقیقاً روایت همین لحظات نجات‌بخشی است؛ لحظاتی که در آن خاطره‌ای فراموش شده از اعماق زمان سر برمی‌آورد و انسان را غافلگیر می‌کند.

این کتاب با ۹۰ صفحه و در قطع خشتی کوچک منتشر شده است. قطع خشتی، با آن نسبت نزدیک به مربع، حسی صمیمی و دفترچه‌وار دارد؛ گویی در حال خواندن یادداشت‌های شخصی نویسنده هستیم، نه یک کتاب رسمی و از پیش تعریف شده. انتشارات برگ نو با هوشمندی تمام، قطع خشتی کوچک را برای این اثر انتخاب کرده است تا هماهنگ با روح خاطره‌انگیز و شخصی کتاب باشد. جلد شومیز نیز بر این حس سادگی و صمیمیت می‌افزاید. اما جالب‌ترین ویژگی فیزیکی این کتاب، کاغذ گلاسه آن است.

چرا گلاسه؟ زیرا «خاطرات گمشده» یک کتاب صرفاً متنی نیست؛ سرشار است از تصاویر، اسناد کهنه، دست‌نوشته‌ها و عکس‌های نوستالژیک که کاغذ گلاسه برای چاپ باکیفیت آنها ضروری است. روی براق کاغذ گلاسه، رنگ‌ها زنده‌تر دیده می‌شوند، جزئیات ریزتر خودنمایی می‌کنند و هر تصویر، طوری به نظر می‌رسد که گویی تازه از آلبوم شخصی نویسنده بیرون کشیده شده است. مجتبی هاشمی، نویسنده این اثر، کدام است؟ او نویسنده و پژوهشگری است که سال‌ها در حوزه خاطره‌نگاری و مستندسازی زیسته است. هاشمی معتقد است که خاطره، تاریخ رسمی را نقض می‌کند؛ جایی که تاریخ می‌گوید «چه اتفاقی افتاد»، خاطره می‌گوید «چه حسی داشت». و گاه این حس، از هر سند تاریخی گویاتر و معتبرتر است. در «خاطرات گمشده»، هاشمی به سراغ خاطراتی رفته است که در آرشیوهای شخصی آدم‌های معمولی مدفون شده‌اند؛ عکسی از دوران جنگ، نامه‌ای عاشقانه از دهه پنجاه، کارت پستالی از سفری دور، یا دفترچه خاطرات دختری که حالا مادربزرگ شده است.

او با ظرافت و حساسیت، این یادگارها را از حاشیه به متن می‌آورد و به آنها روایتی تازه می‌بخشد. ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده که مخاطب احساس کند خودش در حال کشف این خاطرات است. هاشمی هر «خاطره گمشده» را در چند صفحه کوتاه روایت می‌کند: ابتدا شیء یا سند معرفی می‌شود (مثلاً یک عکس سیاه‌وسفید از یک ایستگاه راه‌آهن در دهه ۴۰)، سپس نویسنده به سراغ حدس و گمان می‌رود: این عکس را چه کسی گرفته؟ چرا این لحظه را ثبت کرده؟ سرنوشت آدم‌هایش چه شده؟ و در نهایت، گاه پاسخ از دل تحقیقاتش بیرون می‌آید و گاه در هاله‌ای از ابهام باقی می‌ماند.

اما همین ابهام، بخشی از لذت کتاب است. چون زندگی واقعی همیشه پاسخ‌های سرراست و کامل ندارد. کتاب «خاطرات گمشده» برای چه کسانی نوشته شده شده است؟ برای کسانی که هنوز آلبوم‌های قدیمی را ورق می‌زنند و زیر لب زمزمه می‌کنند «این عکس کجا بود؟». برای کسانی که در حراجی‌های آنلاین دنبال عتیقه‌های بی‌ارزش اما پرخاطره می‌گردند.

برای کسانی که معتقدند هر شیء کهنه‌ای، روحی در خود دارد. و برای کسانی که می‌خواهند بدانند چطور خاطرات خودشان را از فراموشی نجات دهند. هاشمی در پایان کتاب، یک راهنمای عملی ارائه می‌دهد: چگونه خاطرات شخصی خود را مستند کنیم، چگونه عکس‌ها و اسناد کهنه را دیجیتال کنیم و چگونه داستان پشت هر شیء را برای نسل بعد روایت کنیم.

پس «خاطرات گمشده» را باز کنید. شاید در میان صفحاتش، تکه‌ای از خاطره خودتان را پیدا کنید. و اگر نه، حداقل به این فکر خواهید کرد که کدام خاطرات شما، در جایی گم شده‌اند و منتظرند تا کسی بیاید و نجاتشان دهد.