کتاب وقت عکس (نشر آگه)

کتاب وقت عکس اثر مهران مهاجر

پیش روی شما کتابی است که از زاویه‌ای متفاوت و با نگاهی فلسفی-اجتماعی به مقوله عکس و وقت نگریسته است. «وقت عکس» تألیف مهران مهاجر، اثری است که در آن، عکاسی نه صرفاً به عنوان یک تکنیک یا هنر، که به عنوان رابطه‌ای عمیق میان زمان، حافظه، مرگ و حضور انسان در جهان بررسی می‌شود.

عنوان کتاب خود نشان از پرسشی بنیادین دارد: عکس چگونه با وقت پیوند می‌خورد؟ آیا عکس، زمان را متوقف می‌کند، آن را امتداد می‌بخشد یا به نحوی آن را تحریف می‌نماید؟ این کتاب در قطع رقعی و با ۳۲۳ صفحه منتشر شده است. کاغذ بالکی (با رنگ طبیعی و سطحی نسبتاً زبر) به کار رفته در آن، حسی گرم و صمیمی به کتاب بخشیده است.

این انتخاب از سوی ناشر و مؤلف، هوشمندانه است؛ زیرا کاغذ بالکی برخلاف کاغذ گلاسه براق و سرد، حال و هوایی نوستالژیک و «کهنه» دارد که با درونمایه اصلی کتاب یعنی گذر زمان و ماندگاری تصاویر هماهنگی کامل دارد. جلد شومیز نیز بر سادگی و صمیمیت ظاهری کتاب افزوده و آن را برای مطالعه روزمره و حمل آسان مناسب ساخته است. مهران مهاجر، مؤلف کتاب، یکی از روشنفکران و نظریه‌پردازان معاصر ایران در حوزه نشانه‌شناسی، رسانه و ارتباطات است.

او در این کتاب، از زوایای مختلف فلسفی، جامعه‌شناختی، روانکاوانه، تاریخی و حتی شخصی — به پرسش «عکس چیست و با وقت چه می‌کند؟» پاسخ می‌گوید. خواننده در این سفر با آرای متفکرانی چون بارت، سوزان سونتاگ، بنیامین، برگسون، دلوز، فروید و لاکان آشنا می‌شود، اما نه به صورت درسی و خسته‌کننده، بلکه در بستری از مثال‌های عینی و تجربه‌های شخصی مؤلف از عکس‌ها و عکاسی. نوبت چاپ اول این کتاب توسط ناشر: نشر آگه، که پیشتر با انتشار کتاب‌های نظری و فلسفی در ایران شناخته شده است، نشان از اهمیت و اعتبار محتوای آن دارد.

زبان فارسی کتاب، اگرچه گاه به دلیل عمق مفاهیم فلسفی پیچیده می‌شود، اما شیوه روایی و شخصی مؤلف، این پیچیدگی را تا حد زیادی برای خواننده غیرمتخصص نیز قابل تحمل و لذت‌بخش ساخته است. ارتباط این کتاب با تاریخ خط و خوشنویسی از زاویه‌ای غیرمستقیم اما ژرف قابل بررسی است. هم عکس و هم خوشنویسی، هر دو با نشانه، ثبت و ماندگاری سر و کار دارند.

خوشنویس با قلم خود، واژه‌ها را بر کاغذ می‌نشاند تا معنایی را برای آیندگان ثبت کند. عکاس نیز با نور، لحظه‌ای را شکار می‌کند تا از فراموشی نجات دهد. اما تفاوت بنیادین در این است که خوشنویسی، محصول قصد و آگاهی پیشین است (خوشنویس از پیش می‌داند چه خواهد نوشت)، در حالی که عکس، همواره با عنصر شانس، لحظه و غیرقابل پیش‌بینی بودن همراه است.

مؤلف در فصولی از کتاب، به مقایسه «نگارش» و «عکاسی» به عنوان دو شیوه ثبت و مواجهه با زمان پرداخته که برای پژوهشگران تاریخ خط و خوشنویسی بسیار جذاب و روشنگر است. کتاب در فصول خود، به موضوعاتی مانند: عکس و سوگواری (عکس‌های یادبود مردگان در دوران قاجار)، عکس و هویت (عکس پاسپورت، کارت ملی و نقش آن در هویت مدرن)، عکس و قانون (عکس‌های صحنه جرم، عکس‌های قضایی)، عکس و جنگ (عکس‌های جنگی و اخلاقیات نمایش خشونت)، عکس و سفر (آلبوم‌های مسافران اروپایی از ایران) و در نهایت عکس و فراموشی می‌پردازد.

کتاب «وقت عکس» برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان توصیه می‌شود: عکاسان حرفه‌ای و آماتور، دانشجویان و اساتید هنر و ارتباطات، پژوهشگران علوم اجتماعی و فلسفه، علاقه‌مندان به نشانه‌شناسی و نظریه‌های رسانه، و هر آن کس که تا به حال به عکس قدیمی خانواده نگاه کرده و از خود پرسیده است: «این لحظه کجا رفت؟». باشد که خواندن این کتاب، وقت عکس دیدن شما را به زمانی عمیق‌تر و اندیشه‌برانگیزتر تبدیل کند.