کتاب اسطوره، بیان نمادین (درآمدی بر اسطوره شناسی و اسطوره های ایرانی) (نشر سروش)

کتاب اسطوره، بیان نمادین اثر دکتر ابوالقاسم اسماعیل پور مطلق

انسان در طول تاریخِ پرفرازونشیب خود، همواره در پی یافتن پاسخی برای پرسش‌های بی‌پایان هستی بوده است: از کجا آمده‌ایم؟ به کجا می‌رویم؟ معنای این همه رنج و شادی چیست؟ در روزگارانی که هنوز زبان علم به پیچیدگی امروز نرسیده بود، ذهن کنجکاو بشر برای تبیین جهان پیرامون خویش، به زبانی کهن‌تر و عمیق‌تر از هر گفتمان عقلانی پناه برد: زبان اسطوره. اسطوره‌ها، این بیان نمادین از رازهای خلقت و سرنوشت آدمی، نه‌تنها بازتاب‌دهندهٔ باورها و آیین‌های کهن، که آینه‌ای تمام‌نما از ژرف‌ترین لایه‌های ناخودآگاه جمعی بشر هستند. درک این میراث عظیم معنوی، نیازمند سفری نظام‌مند به قلمرو اسطوره‌شناسی است؛ دانشی که با تکیه بر رویکردهای روان‌شناختی، مردم‌شناختی و نمادپژوهانه، پرده از رازهای نهفته در این روایت‌های جاودان برمی‌دارد.

کتاب پیش رو، «اسطوره، بیان نمادین (درآمدی بر اسطوره‌شناسی و اسطوره‌های ایرانی)»، تألیف استاد برجستهٔ اسطوره‌پژوهی معاصر ایران، دکتر ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق، مرجعی ممتاز و بی‌نظیر در حوزهٔ شناخت بنیادهای اساطیری فرهنگ ایران‌زمین است. این اثر، با نگاهی جامع و میان‌رشته‌ای، به دنبال پاسخ‌گویی به پرسش‌های اساسی‌ای است که برای هر پژوهشگرِ فرهنگ و ادب فارسی ضروری به نظر می‌رسد: اساساً اسطوره چیست و چه تفاوتی با افسانه یا حماسه دارد؟ چرا اسطوره‌ها، با وجود قدمت هزاران‌ساله‌شان، همچنان در لایه‌های پنهان اندیشهٔ امروز ما جاری و ساری هستند؟ و چگونه می‌توان با رمزگشایی از کهن‌الگوهای اساطیری، به درک عمیق‌تری از ادبیات، هنر و حتی زیست‌جهان معاصر ایرانی دست یافت؟ نویسندهٔ محترم، با بهره‌گیری از آرای اندیشمندانی بزرگ چون یونگ، فروید، کاسیرر، الیاده و کمبل، و نیز با تکیه بر متون کهن ایرانی از اوستا و شاهنامه گرفته تا متون عرفانی و فلسفی، کوشیده است تا خواننده را با زوایای پنهان روایت‌های بنیادین اساطیر ایرانی آشنا سازد.

او با زبانی دقیق و در عین حال شیوا، نشان می‌دهد که چگونه اسطوره‌هایی چون نبرد خیر و شر، اسطورهٔ آفرینش، ایزدان و دیوان، یا قهرمانان جاودان، همچنان به مثابه میراث نمادین، بن‌مایه‌های اصلی فرهنگ و هویت ایرانی را شکل می‌دهند و در حوزه‌های مختلف از هنر و معماری گرفته تا آیین‌های اجتماعی و سیاسی بازتاب می‌یابند. از ویژگی‌های برجستهٔ این اثر، توجه ویژه‌ی آن به بافت‌شناسی اساطیر ایرانی در مقایسه با اساطیر سایر تمدن‌های بزرگ است. اسماعیل‌پور مطلق، با نگاهی تطبیقی و پژوهشی عمیق، نشان می‌دهد که اساطیر ایرانی، علی‌رغم تأثیرپذیری از فرهنگ‌های همجوار، دارای نظامی منحصربه‌فرد، منسجم و سرشار از نمادهای اصیل است که همواره ظرفیت بالایی برای بازتولید در قالب‌های نوین فرهنگی داشته است.

او همچنین به کارکردهای روان‌شناختی اسطوره‌ها در حفظ همبستگی اجتماعی و انتقال ارزش‌های اخلاقی از نسلی به نسل دیگر نیز می‌پردازد. بدون‌تردید، این اثر مرجعی بی‌بدیل برای درک عمیق اسطوره‌شناسی و هویت فرهنگی ایران است. مطالعهٔ آن، چه برای دانشجویی که تازه با عوالم اساطیری آشنا شده و چه برای پژوهشگری که سال‌ها در این حوزه قلم زده، افق‌های تازه‌ای خواهد گشود و او را با ژرفای معنوی و رمزآلودترین لایه‌های فرهنگ و اندیشهٔ ایرانی پیوند خواهد داد. باشد که این نوشتار، جرقه‌ای برای سفری بی‌پایان در جهان شگرف اسطوره‌ها و نمادهای جاودان باشد.