کتاب زیورآلات گنجینه لرستان به روایت موزه ملی ایران (نشر پازینه)

کتاب زیورآلات گنجینه لرستان به روایت موزه ملی ایران اثر آنیتا همتی‌ پور گشتی

این اثر یکی از ارزشمندترین و دقیق‌ترین آثاری است که به بررسی و معرفی مجموعه بی‌نظیر زیورآلات مکشوفه از منطقه لرستان می‌پردازد. این اثر با قطع وزیری، جلد سخت و کاغذ تحریر، در ۱۷۲ صفحه، به‌عنوان یکی از مستندترین منابع در حوزه جواهرسازی و فلزکاری باستانی ایران، توجه پژوهشگران، باستان‌شناسان و علاقه‌مندان به هنرهای صناعی ایران را به خود جلب کرده است.

عکس‌های این کتاب توسط محبوبه قلیچ‌خانی، با دقت و ظرافتی هنرمندانه تهیه شده و هر شیء را در بهترین زاویه و نور به تصویر کشیده است. گنجینه لرستان، که شامل مجموعه‌ای از زیورآلات فلزی از جمله دستبند، گردنبند، سنجاق‌سینه، گوشواره، انگشتر و اشیاء تزیینی است، متعلق به هزاره اول پیش از میلاد و دوران عصر آهن در ایران محسوب می‌شود.

همتی‌ پور گشتی در این کتاب، با تکیه بر مستندات موزه ملی ایران و پژوهش‌های میدانی، به طبقه‌بندی و تحلیل این اشیاء از منظر هنری، نمادشناختی، تکنیک‌های ساخت و کاربردهای آیینی و روزمره پرداخته است. او با بررسی نقوش حیوانی، انسانی و هندسی بر روی این زیورآلات، نشان می‌دهد که چگونه هنرمندان لرستان باستان، با بهره‌گیری از فلزات گرانبها و نیمه‌گرانبها، آثاری خلق کرده‌اند که نه‌تنها تزئینی، بلکه بازتاب‌دهنده باورها، آیین‌ها و ساختار اجتماعی جامعه خود بوده‌اند.

ساختار کتاب بر پایه دسته‌بندی نوع‌شناختی و کارکردی اشیاء طراحی شده است. فصول ابتدایی به معرفی جغرافیای تاریخی لرستان، پیشینه کاوش‌های باستان‌شناسی و چگونگی کشف و گردآوری این گنجینه اختصاص دارد. در ادامه، مؤلف به تفکیک انواع زیورآلات، به معرفی و بررسی هر یک پرداخته و با ارائه تصاویر دقیق و توضیحات فنی، ویژگی‌های هنری، تکنیک‌های ساخت (چکش‌کاری، ریخته‌گری، لحیم‌کاری و قلم‌زنی) و مواد اولیه به‌کاررفته در هر شیء را فهرست کرده است.

بخش قابل‌ توجهی از کتاب به مطالعه تطبیقی این زیورآلات با نمونه‌های مشابه از تمدن‌های همعصر در بین‌النهرین، آناتولی و آسیای مرکزی اختصاص یافته که نشان از شبکه گسترده ارتباطات و تجارت در دوران باستان دارد. از نقاط قوت و برجسته این کتاب، توجه ویژه به جنبه‌های نمادشناختی زیورآلات لرستان است. مؤلف به‌درستی نشان می‌دهد که نقوشی چون شیر، بزکوهی، عقاب، مار و درخت زندگی، نه‌تنها تزئیناتی ساده، بلکه بازنمایی کننده مفاهیم عمیق آیینی، اسطوره‌ای و قدرت‌محور در جامعه لرستان باستان بوده‌اند.

همچنین، بررسی تکنیک‌های ساخت و مواد اولیه، به درک بهتر سطح دانش فنی و هنری این دوران کمک شایانی می‌کند. با وجود کاغذ تحریر که کیفیت تصاویر را تا حدی کاهش داده، محتوای غنی و پژوهشی کتاب، آن را به منبعی ارزنده و چالش‌ برانگیز برای پژوهشگران و علاقه‌مندان تبدیل کرده است. انتشار این کتاب توسط نشر پازینه، گامی مؤثر در نظام‌مند کردن دانش جواهرسازی باستانی ایران محسوب می‌شود.