کتاب صحافی سنتی: مجموعه پانزده گفتار و کتابشناسی درباره وراقی، صحافی، وصالی، مجلدگری از یادگارهای هنر ایرانی و اسلامی (انتشارات دکتر محمود افشار با همکاری سخن)

کتاب صحافی سنتی گردآوری ایرج افشار

مجموعه ای از پانزده گفتار و کتابشناسی درباره وراقی، صحافی، وصالی و مجلدگری است که به گردآوری ایرج افشار منتشر شده و به یکی از بخش های ارزشمند و کمتر شناخته شده میراث مکتوب ایران و جهان اسلام می پردازد. کتاب و نسخه خطی تنها به متن و نوشته محدود نمیشود؛ ساختار فیزیکی آن، نوع کاغذ، شیوه اتصال برگ ها، جلدسازی و روش های نگهداری نیز بخشی از تاریخ و هویت آن را شکل میدهند. از این منظر، صحافی سنتی را میتوان بخشی جدایی ناپذیر از فرهنگ کتاب و هنرهای وابسته به آن دانست.

در سنت ایرانی، صحاف و مجلدگر تنها سازنده جلد کتاب نبود، بلکه در حفظ و دوام نسخه نیز نقشی اساسی داشت. وراقی، وصالی و صحافی هر یک دانش و مهارت خاص خود را میطلبیدند و در کنار یکدیگر به شکل گیری کتابی منسجم و ماندگار کمک می کردند. شناخت این حرفه ها، علاوه بر آشنایی با فنون دستی، تصویری از شیوه تولید، استفاده و نگهداری کتاب در دوره های مختلف تاریخی به دست میدهد. یکی از ارزش های مهم این مجموعه، توجه همزمان به جنبه های فنی، تاریخی و کتابشناختی موضوع است.

گردآوری گفتارهای مرتبط با صحافی و هنرهای وابسته، امکان بررسی واژگان، روش ها، ابزارها و سنت هایی را فراهم می کند که بخشی از آنها در گذر زمان کمتر مورد استفاده قرار گرفته اند. کتاب شناسی همراه اثر نیز میتواند برای پژوهشگرانی که قصد مطالعه گسترده تر درباره تاریخ کتاب و هنرهای وابسته دارند، اهمیت ویژه ای داشته باشد. 

«صحافی سنتی» برای پژوهشگران تاریخ کتاب، نسخه های خطی، هنرهای سنتی و میراث مکتوب ایران و اسلام، اثری قابل توجه است. گردآوری ایرج افشار، با توجه به جایگاه او در پژوهش های کتاب شناختی و تاریخ فرهنگی ایران، به این مجموعه ارزش پژوهشی بیشتری می بخشد. این کتاب یادآور آن است که پشت هر نسخه ماندگار، مجموعه ای از دانش ها و مهارت های فنی و هنری قرار دارد؛ مهارت هایی که در کنار متن، بخشی از حافظه فرهنگی و تمدن مکتوب ایران را حفظ کرده اند.