کتاب شیوه های روشمند بررسی میدانی در باستان شناسی (نشر سمت)

کتاب شیوه های روشمند بررسی میدانی در باستان شناسی اثر دکتر کمال الدین نیکنامی

باستان‌شناسی، دانشی است که در دل خاک و در لابه‌لای لایه‌های زمان، به جستجوی ردپای تمدن‌های دیرین می‌پردازد و با کشف آثار مادی، پرده از راز و رمزهای زیست و فرهنگ نیاکان برمی‌دارد. اما این علم، فراتر از یک کنجکاوی تاریخی یا گردآوری اشیای کهن، نیازمند روش‌ها و فنونی دقیق، نظام‌مند و علمی است که بدون آن‌ها، هر کاوشی به تخریب گنجینه‌ای بی‌بدیل و ازدست‌رفتن فرصت‌های شناخت منجر خواهد شد.

کتاب «شیوه‌های روشمند بررسی میدانی در باستان‌شناسی» تألیف دکتر کمال‌الدین نیکنامی، از برجسته‌ترین پژوهشگران و مدرسان این حوزه در ایران، مرجعی جامع و کاربردی است که با نگاهی دقیق و ساختارمند، تمامی مراحل و فنون یک بررسی میدانی اصولی را برای دانشجویان و پژوهشگران این رشته تبیین می‌کند. آنچه این اثر ۳۸۶ صفحه‌ای با قطع وزیری را به منبعی کمنظیر و راهگشا در ادبیات باستان‌شناسی ایران تبدیل کرده، رویکردی گام‌به‌گام، عملی و همه‌جانبه به فرآیند بررسی‌های میدانی است. مؤلف با تکیه بر تجربیات گسترده‌ی خود در عرصه‌های مختلف باستان‌شناسی ایران، خواننده را با مراحل پیش‌ازبررسی همچون مطالعات کتابخانه‌ای، تحلیل داده‌های مکانی، تهیه‌ی نقشه‌های پایه و برنامه‌ریزی لجستیکی آشنا می‌سازد و سپس، به‌تفصیل به تشریح روش‌های بررسی میدانی می‌پردازد.

از بررسی‌های سطح‌الارضی (پیمایشی) و روش‌های نمونه‌برداری آماری تا کاربرد فناوری‌های نوین مانند سیستم‌های اطلاعات جغرافیایی (GIS)، سنجش از دور (RS)، تصاویر ماهواره‌ای و عکس‌برداری هوایی با پهپاد، هر روش با دقت و با ذکر مثال‌های عینی از محوطه‌های باستانی ایران تبیین شده است. از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، پرداختن به مستندسازی و ثبت داده‌ها در بررسی‌های میدانی است. مؤلف با تأکید بر اهمیت ثبت دقیق و نظام‌مند اطلاعات، روش‌های تهیه‌ی فرم‌های ثبت، عکاسی، ترسیم نقشه‌ها و استفاده از دستگاه‌های موقعیت‌یاب (GPS) را به‌خوبی تشریح می‌کند.

همچنین، کتاب به تفسیر و تحلیل داده‌های گردآوری‌شده و چگونگی تبدیل آن‌ها به اطلاعات معنادار تاریخی و فرهنگی پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه یک بررسی میدانی می‌تواند به کشف الگوهای استقراری، روابط تجاری و تحولات فرهنگی در طول تاریخ منجر شود. مؤلف با نگاهی دقیق به اخلاق حرفه‌ای و مسئولیت‌های باستان‌شناسان در قبال میراث فرهنگی، بر ضرورت حفظ و حراست از محوطه‌های باستانی تأکید می‌ورزد. این کتاب با زبانی علمی و روان و برخورداری از تصاویر، نقشه‌ها و جداول متعدد، برای دانشجویان و پژوهشگران باستان‌شناسی، علوم انسانی و تمام علاقه‌مندان به مطالعه‌ی میدانی میراث فرهنگی، منبعی ارزشمند و الهام‌بخش محسوب می‌شود.

کاغذ تحریر و جلد شومیز، مطالعه‌ای دلپذیر و ماندگار را برای مخاطبان فراهم آورده است. امید است که مطالعه‌ی این اثر گران‌بها، نه تنها به‌منزله‌ی فراگیری فنون بررسی میدانی، بلکه به‌عنوان درکی عمیق‌تر از مسئولیت تاریخی و علمی باستان‌شناسان، روشنگر مسیر نسل‌های آینده باشد و آنان را در کشف و حفاظت از میراث کهن ایران زمین یاری رساند.