کتاب شمایل نگاری مذهبی ایران در دوره اشکانی (نشر سمت)

کتاب شمایل نگاری مذهبی ایران در دوره اشکانی اثر مالکوم کالج

دوره‌ی اشکانی (۲۴۷ پیش از میلاد تا ۲۲۴ میلادی)، یکی از مهم‌ترین و در عین حال کمتر شناخته‌شده‌ترین ادوار تاریخ ایران است؛ عصری که در آن، هنر و مذهب در هم‌آمیختگی‌ای شگفت‌انگیز، هویتی تازه را پدید آوردند. در این دوران، شمایل‌نگاری مذهبی به‌عنوان زبانی بصری و نمادین، نقشی محوری در انتقال باورها، آیین‌ها و جهان‌بینی جوامع آن روزگار ایفا می‌کرد و آثاری خلق شد که تلفیقی از سنت‌های هنری ایران، هلنیسم و فرهنگ‌های محلی را به نمایش می‌گذاشت.

کتاب «شمایل‌نگاری مذهبی ایران در دوره اشکانی» تألیف مالکوم کالج، با ترجمه‌ی روان و دقیق علی بهادری، یکی از معدود منابع تخصصی و معتبری است که به‌طور اختصاصی به این حوزه‌ی مهم و تأثیرگذار از هنر و تاریخ ایران می‌پردازد و دریچه‌ای نو به سوی درک عمیق‌تر از باورها و هنر عصر اشکانی می‌گشاید. آنچه این اثر ۱۴۲ صفحه‌ای با قطع وزیری را به مرجعی کمنظیر و ارزشمند در ادبیات هنر و باستان‌شناسی ایران تبدیل کرده، رویکردی تحلیلی، مستند و نمادشناختی به شمایل‌های مذهبی برجای‌مانده از این دوره است.

کالج با تکیه بر مطالعات میدانی و منابع تاریخی معتبر، خواننده را با انواع شمایل‌های مذهبی اشکانی همچون نقش برجسته‌های سنگی، مجسمه‌ها، سکه‌ها، مهرها و ظروف فلزی آشنا می‌سازد و به‌دقت به تحلیل نمادشناسی و آیکونوگرافی هر یک می‌پردازد. از ایزدان و ایزدبانوان اساطیری همچون آناهیتا، مهر (میترا) و اهورامزدا گرفته تا نقش‌های آیینی و صحنه‌های قربانی و نیایش، هر تصویر، روایتی از باورهای دینی و مناسک مذهبی عصر اشکانی را با خود به همراه دارد.

از دیگر مباحث ارزشمند این کتاب، بررسی تأثیرپذیری‌های هنری دوره‌ی اشکانی از تمدن‌های همجوار است. مؤلف به‌خوبی نشان می‌دهد که چگونه هنر اشکانی، در عین حفظ اصالت و هویت ایرانی خود، از هنر یونانی-هلنیستی، بین‌النهرینی و حتی هندی تأثیرات قابل‌توجهی پذیرفته و در عین حال، سبکی منحصربه‌فرد و متمایز را پدید آورده است. همچنین، کتاب به کارکردهای اجتماعی و سیاسی شمایل‌نگاری مذهبی پرداخته و نشان می‌دهد که چگونه پادشاهان اشکانی از این هنر برای مشروعیت‌بخشی به قدرت خود و ایجاد همبستگی میان اقوام گوناگون امپراتوری بهره می‌گرفته‌اند.

کتاب با ترجمه‌ای دقیق و وفادار به متن اصلی و زبانی روان، برای دانشجویان و پژوهشگران تاریخ هنر، باستان‌شناسی، ادیان و آیین‌های باستانی و همچنین تمام علاقه‌مندان به هنر و تاریخ ایران باستان، منبعی ارزشمند و الهام‌بخش محسوب می‌شود. کاغذ تحریر و جلد شومیز، مطالعه‌ای دلپذیر و ماندگار را برای مخاطبان فراهم آورده است.

امید است که مطالعه‌ی این اثر گران‌بها، نه تنها به‌منزله‌ی سفری در ژرفای هنر و باورهای عصر اشکانی، بلکه به‌عنوان دریچه‌ای نو به سوی درک هویت هنری و دینی ایران زمین، روشنگر مسیر پژوهشگران و هنرمندان نسل‌های آینده باشد.