کتاب بهشت هنر: هشتاد و هشت نقش عجب در حرم مطهر رضوی (نشر آستان قدس رضوی)

کتاب بهشت هنر اثر بهزاد نعمتی

حرم مطهر حضرت علی‌بن‌موسی‌الرضا (ع) در مشهد مقدس، نه تنها یکی از مهم‌ترین و مقدس‌ترین زیارتگاه‌های جهان اسلام، بلکه یکی از شگفت‌انگیزترین و ارزشمندترین گنجینه‌های هنر و معماری ایرانی-اسلامی به شمار می‌رود.

این مجموعه‌ی عظیم و باشکوه، که در طول قرن‌ها، با همت و هنر بی‌نظیر معماران، کاشیکاران، خوشنویسان، مذهبان و هنرمندانِ بزرگِ این سرزمین، تزئین و تکامل یافته است، جلوه‌گاهی است از زیباترین و ظریف‌ترین جلوه‌های هنر قدسی و آیینی. در میان این همه شکوه و زیبایی، نقش‌های تزئینی و کتیبه‌های نفیسی که بر روی دیوارها، سقف‌ها، ایوان‌ها، گنبدها، مناره‌ها و کاشی‌های حرم نقش‌بسته‌اند، هر یک، دنیایی از راز و رمز، هنر و معنویت را در خود جای داده‌اند و حکایت از عشق و ارادت هنرمندانی دارند که برای خلق این آثارِ بی‌نظیر، جان و دل خود را به کار گرفته‌اند.

کتاب «بهشت هنر: هشتاد و هشت نقش عجب در حرم مطهر رضوی» نوشته‌ی بهزاد نعمتی، با نگاهی دقیق، عاشقانه و پژوهشگرانه، به معرفی و تحلیل گزیده‌ای از شگفت‌انگیزترین و نفیس‌ترین نقش‌های تزئینی و کتیبه‌های حرم مطهر رضوی پرداخته است و خواننده را به سفری تماشایی در لابه‌لای این نقش‌های اعجاب‌انگیز دعوت می‌کند.

حرم مطهر رضوی، به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و جامع‌ترین موزه‌های هنرِ اسلامی در جهان، مجموعه‌ای بی‌نظیر از هنرهای گوناگون، از جمله کاشی‌کاری، آجرکاری، گچ‌بری، نقاشی، خوشنویسی، تذهیب، معرق‌کاری و آینه‌کاری را در خود جای داده است. این هنرها، هر یک با تکنیک‌ها و سبک‌هایِ خاص خود، در کنار یکدیگر، فضایی سرشار از زیبایی، شکوه و معنویت را پدید آورده‌اند که هر بیننده‌ای را به حیرت و شگفتی وامی‌دارد. کتاب حاضر، با انتخابِ هشتاد و هشت نقشِ عجب و شگفت‌انگیز از میانِ انبوهِ تزئیناتِ این مجموعه، به‌خوبی توانسته است تنوع، غنا و عمقِ هنرِ به‌کاررفته در حرم مطهر را به نمایش بگذارد.

در این کتاب، مخاطب با نقش‌هایی از اسلیمی‌هایِ ظریف و ختایی‌هایِ رنگارنگ، کتیبه‌هایِ خوشنویسی‌شده با خطوطِ ثلث، نستعلیق و کوفیِ بنّایی، نقوشِ هندسیِ منظم و پیچیده، تصاویرِ گیاهی و گل‌و‌بته‌هایِ اسطوره‌ای، و طرح‌هایِ بدیع و خلاقانه آشنا می‌شود که هر یک، علاوه بر زیباییِ بصری، حاملِ معانیِ عمیقِ عرفانی، نمادین و تاریخی هستند و بیانگر جهان‌بینیِ هنرمندانِ مسلمانِ ایرانی در اعصار مختلف می‌باشند. یکی از ویژگی‌هایِ برجسته‌ی این کتاب، رویکردِ تحلیلی و مستندِ مؤلف در بررسیِ این نقش‌هاست. نعمتی، صرفاً به معرفیِ ظاهریِ این آثار اکتفا نمی‌کند، بلکه با نگاهی موشکافانه، به بررسیِ سبک‌شناسی، ریشه‌هایِ تاریخی و فرهنگی، تکنیک‌هایِ اجرایی، و جنبه‌هایِ نمادین و عرفانی هر یک از این نقوش می‌پردازد و به خواننده کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از لایه‌هایِ پنهانِ معنا و زیباییِ این آثار داشته باشد.

او همچنین، با اشاره به تأثیراتِ متقابلِ هنرِ حرم مطهر با سایرِ مراکزِ هنریِ ایران و جهان اسلام، و نیز با بیانِ داستان‌ها و روایت‌هایِ مرتبط با خلقِ برخی از این آثار، به غنا و جذابیتِ کتاب افزوده است. این رویکردِ جامع، کتاب را به منبعی ارزشمند برای پژوهشگرانِ تاریخِ هنر، معماریِ اسلامی، و مطالعاتِ فرهنگی، و نیز برای تمامیِ علاقمندان به هنرِ ایرانی-اسلامی تبدیل کرده است. کیفیتِ بالای چاپ و صفحه‌آراییِ کتاب، با قطعِ وزیری، جلدِ شومیز و کاغذِ گلاسه‌ی مرغوب، به‌خوبی امکانِ نمایشِ جزییاتِ ظریف و رنگ‌هایِ درخشانِ این نقش‌ها و کتیبه‌ها را فراهم آورده است. تصاویرِ باکیفیت و تمام‌رنگی که در این کتاب گردآوری شده‌اند، خود، گنجینه‌ای بصری و منبعی الهام‌بخش برای هنرمندان، دانشجویان و تمامیِ علاقمندان به هنرهایِ سنتی و اسلامی محسوب می‌شوند. انتشار این اثر توسط انتشارات آستان قدس رضوی، که خود نمادِ حفظ و اشاعه‌ی میراثِ فرهنگی و معنویِ این سرزمین است، بر اعتبار و ارزشِ این کتاب می‌افزاید و آن را به منبعی معتبر و ماندگار در حوزه‌ی هنرِ قدسیِ ایران تبدیل کرده است.

«بهشت هنر: هشتاد و هشت نقش عجب در حرم مطهر رضوی» در نهایت، نه فقط یک کتابِ پژوهشی یا مجموعه‌ای از تصاویرِ هنری، بلکه دعوتی است به تماشایِ عمقِ هنر، ایمان و معنویتِ ایرانی؛ تماشایِ جهانی که در آن، هنرمندانِ قرن‌ها، با عشق و ارادتی بی‌نهایت، زیباترین نقش‌ها را بر دیوارهایِ حرمِ رضوی، این بهشتِ هنر، نقش‌زده‌اند تا ما را به حیرت، تفکر و ستایشِ زیباییِ الهی فرا خوانند.