کتاب منتخبی از مرقعات کتابخانه مرکزی (نشر آستان قدس رضوی)

کتاب منتخبی از مرقعات کتابخانه مرکزی مصطفی مهدی زاده- حسین رزاقی

در گوشه‌وکنار این سرزمین کهن، گنجینه‌هایی نهفته‌اند که هر یک، روایتی بی‌بدیل از هویت، ذوق و هنر نیاکان ما را زمزمه می‌کنند. کتابخانه‌ی مرکزی آستان قدس رضوی، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و غنی‌ترین گنجینه‌های فرهنگی و هنری ایران، از دیرباز محل نگهداری نسخ خطی نفیس، مرقعات بی‌نظیر و آثار ارزشمند هنرمندان بزرگ این سرزمین بوده است.

در میان این گنجینه‌ی عظیم، مرقعات (مجموعه‌های هنری شامل نمونه‌های خوشنویسی، نگارگری، تذهیب و تشعیر) جایگاهی ویژه دارند و هر یک، همچون دریچه‌ای به جهانِ هنر و معنویتِ ادوار مختلف، رازهای نهفته در قلم و رنگ را آشکار می‌سازند. کتاب «منتخبی از مرقعات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی» که به‌همت مصطفی مهدی‌زاده و حسین رزاقی گردآوری و تدوین شده است، گامی ارزشمند در جهت معرفی، مستندسازی و به‌تصویرکشیدنِ این میراثِ گرانبهاست. این اثر، با نگاهی دقیق و عاشقانه، برگزیده‌ای از نفیس‌ترین و چشمنوازترین مرقعات این کتابخانه را به مخاطب تقدیم می‌کند و سفری بصری و روحانی را در اعماق هنر اصیل ایرانی-اسلامی فرارویِ علاقمندان می‌گشاید.

مرقعات، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین و ظریف‌ترین گونه‌های هنرهای کتاب‌آرایی ایرانی، مجموعه‌هایی هستند که در آن‌ها نمونه‌هایی از خطوط مختلف، نگاره‌ها، تذهیب‌ها و تشعیرها، با هنرمندیِ تمام در کنار یکدیگر گردآوری می‌شوند تا یک کلِ زیبا، هماهنگ و ارزشمند را پدید آورند. این مرقعات، که غالباً توسط هنرمندان و خوشنویسان بزرگ برای پادشاهان، شاهزادگان و بزرگان تهیه می‌شدند، نه فقط نمایشگرِ مهارتِ فنیِ هنرمند، بلکه بازتاب‌دهنده‌ی ذوق، سلیقه و جهان‌بینیِ عصر خود هستند.

در کتاب حاضر، با انتخابِ نمونه‌هایی از این مرقعات نفیس، خواننده با تنوعِ خطوط (از جمله خط نستعلیق و شکسته)، طرح‌های مذهبی و ادبی، و تزیینات چشمنواز آشنا می‌شود و می‌تواند پیوندِ عمیقِ میان هنر و معنویت را در این آثار به‌چشم ببیند. هر صفحه از این کتاب، مانند پنجره‌ای است به دنیای رنگ‌ها، نقوشِ اسلیمی و خوشنویسی‌هایِ موزونی که قرن‌ها پیش، با عشق و ایمانی عمیق، توسط استادانِ هنرمند خلق شده‌اند. یکی از برجسته‌ترین ویژگی‌های این کتاب، بهره‌گیری از هم‌کاری جمعی از هنرمندانِ برجسته‌ی معاصر است.

تذهیبِ سرلوحه‌ها توسط استاد هاشم ظریف تبریزیان، از مفاخرِ بی‌نظیرِ هنرِ تذهیبِ معاصر ایران، انجام شده است و جلو‌ای از ظرافت و شکوهِ هنرِ ایرانی را به نمایش می‌گذارد. همچنین، حاشیه‌تشعیرها توسط حسین رزاقی، با ظرافتی کم‌نظیر، نقش‌بسته‌اند و خط نستعلیق توسط مصطفی مهدی‌زاده و خط شکسته توسط محمدعلی فراستی، هر یک با تسلطی ستودنی، بر زیباییِ بصریِ کتاب افزوده‌اند. این هم‌کاریِ هنرمندانه، خود نشان‌دهنده‌ی تداومِ زنجیره‌ی هنرِ اصیلِ ایرانی در دوران معاصر است و پیوندِ نسل‌های مختلفِ هنرمندان را به‌خوبی به تصویر می‌کشد. کیفیتِ بالای چاپ و صفحه‌آرایی کتاب، با قطعِ رحلی و کاغذِ گلاسه‌ی مرغوب، به‌خوبی امکانِ نمایشِ جزییاتِ ظریفِ این آثارِ نفیس را فراهم آورده است.

تصاویرِ باکیفیت و رنگی از مرقعات، همراه با توضیحاتِ گویا و مستند، تجربه‌ای غنی و چندحسی را برای خواننده رقم می‌زند و او را با یکی از غنی‌ترین گنجینه‌های هنریِ ایران آشنا می‌سازد. انتشار این اثر ارزشمند توسط انتشارات آستان قدس رضوی، که خود نمادِ حفظ و حراست از میراثِ فرهنگی و معنوی این سرزمین است، بر اعتبار و اهمیتِ این کتاب می‌افزاید و آن را به گنجینه‌ای برای پژوهشگران، هنرمندان و علاقمندان به هنرِ ایرانی تبدیل کرده است.

«منتخبی از مرقعات کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی» در نهایت، نه فقط یک کتابِ تصویری یا مجموعه‌ای از آثارِ هنری، بلکه دعوتی است به تماشای عمقِ هنر و معنویتِ ایرانی؛ تماشایِ جهانی که در آن، قلمِ خوشنویس، نقشِ مذهب و رنگِ نقاش، همگی در خدمتِ خلقِ زیبایی و انتقالِ پیامِ عشق و ایمان به کار گرفته شده‌اند.

این اثر، همچون نگینی است که بر تارکِ هنرِ کتاب‌آراییِ ایران می‌درخشد و ما را به سفری بی‌نظیر در لابه‌لایِ تاریخ و هنرِ این سرزینِ کهن فرا می‌خواند.