کتاب در ستایش سایه‌ها: نگاهی دیگر به زیبایی‌شناسی ژاپنی (نشر مشکی)

کتاب در ستایش سایه‌ها اثر جونیچیرو تانیزاکی

سایه، اگرچه در نگاه نخست غیاب نور به نظر می‌رسد، اما در «در ستایش سایه‌ها»، به عنصری بنیادین در زیبایی‌شناسی و فرهنگ ژاپنی بدل می‌شود. «در ستایش سایه‌ها: نگاهی دیگر به زیبایی‌شناسی ژاپنی»، نوشته جونیچیرو تانیزاکی و با ترجمه علیرضا شلویری، از سوی نشر مشکی منتشر شده است؛ کتابی که در قطع رقعی و با جلد شومیز، این جستار کلاسیک را پیش روی مخاطب فارسی‌زبان می‌گذارد.

آنچه این اثر را از دیگر کتاب‌های زیبایی‌شناسی متمایز می‌سازد، خاستگاه تاریخی و انگیزهٔ نگارش آن است. تانیزاکی این جستار را در سال‌های ۱۹۳۳ و ۱۹۳۴ نوشت؛ دورانی که فرهنگ ژاپن پس از اصلاحات شتابان عصر میجی دستخوش دگرگونی شده بود و روشنفکران و نویسندگان مدرن ژاپنی، از هراس فروپاشی فرهنگی، به کندوکاو در سنت و حفاظت از عناصر منحصربه‌فرد آن روی آوردند . خود تانیزاکی پیش از زلزله ویرانگر توکیو در ۱۹۲۳ گرایش زیادی به غرب داشت، اما پس از آن به شدت به فرهنگ اصیل ژاپنی علاقه‌مند شد و به تأمل در زیبایی‌شناسی سنتی کشورش پرداخت .

این زمینه، کتاب را از یک متن صرفاً توصیفی، به واکنشی اندیشمندانه به مدرنیزاسیون بدل کرده است. از سویی، تانیزاکی در این جستار نه تنها به سایه به عنوان یک پدیدهٔ بصری بسنده نمی‌کند، بلکه آن را در بستر معماری، طراحی داخلی، آشپزی، تئاتر و زندگی روزمرهٔ ژاپنی بررسی می‌کند . او با نگاهی داستان‌گونه و تجربه‌گرایانه، نشان می‌دهد که چگونه سایه‌ها در فرهنگ ژاپنی، نه غیاب نور، بلکه بستری برای آفرینش زیبایی، آرامش و معنا بوده‌اند. مترجم نیز در معرفی کتاب اشاره می‌کند که از دید تانیزاکی، «امر زیبا چیزی است که از بطن مناسبات و تقیدات زندگی روزمره زاده شود و در بستر این جریان به حیات خود ادامه دهد» .

قطع رقعی و جلد شومیز این کتاب، همراهی آن را در مطالعهٔ آسان ساخته و این کتاب با ۱۰۴ صفحه (در برخی منابع ۱۰۲ صفحه ذکر شده )، گنجینه‌ای فشرده از تأمل‌ها، مثال‌ها و بینش‌هایی است که هر خواننده را در مسیر شناخت این زیبایی‌شناسی یاری می‌رساند. «در ستایش سایه‌ها»، فراتر از یک کتاب نظری، دعوتی است به تأمل در نسبت نور، تاریکی و زندگی انسانی. این کتاب برای پژوهشگران فلسفهٔ هنر، معماری، مطالعات فرهنگی ژاپن و تمامی کسانی که می‌خواهند فراتر از کلیشه‌ها، به درک عمیق‌تری از زیبایی‌شناسی شرقی دست یابند، اثری ارزشمند و خواندنی است.

امید که این نسخه، راهنمایی روشن‌گر برای نسل‌های امروز و فردای اندیشهٔ هنری در ایران باشد و هر بار که گشوده می‌شود، مخاطب را به سفری در دنیای سایه‌ها، معناها و نگاه‌های تازه فرا خواند.