کتاب آموزش نقاشی ایرانی (نگارگری) (انتشارات یساولی)

کتاب آموزش نقاشی ایرانی (نگارگری) اثر غلامرضا اسماعیل‌زاده

نگارگری، چشم‌اندازِ رنگینِ هویت ایرانی است. در این جهانِ شگفت‌انگیز، نه از پرسپکتیوِ خطیِ غربی خبری است و نه از سایه‌روشن‌های سنگین. در عوض، همه چیز مسطح، تزیینی، نمادین و سرشار از آرامشی شاعرانه است. آدمیان با چشمانی بادامی و قامتی کشیده، بر فرشی از نقش‌های اسلیمی و ختایی نشسته‌اند و گلها آنچنان می‌شکفند که گویی هرگز پژمرده نخواهند شد.

کتاب پیش رو، «آموزش نقاشی ایرانی (نگارگری)» تألیف غلامرضا اسماعیل‌زاده، راهنمایی است جامع و گام‌به‌گام برای ورود به این جهانِ لطیف و جاودانه. این اثر با قطع خشتی بزرگ و جلد شومیز در ۱۳۲ صفحه منتشر شده و کاغذ گلاسه آن، بازتولیدی وفادارانه از ظریف‌ترین خطوط و درخشان‌ترین رنگ‌های نگارگری را ممکن ساخته است.

قطع خشتی بزرگ (نزدیک به مربع) از ایده‌آل‌ترین قالب‌ها برای کتاب‌های آموزشی هنرهای سنتی محسوب می‌شود. این قطع متوازن، فضایی کافی در اختیار هر مرحله از آموزش قرار می‌دهد تا هنرجو بدون نیاز به کوچک‌نمایی اجباری، جزئیات هر نقش را با دتمام ببیند و دنبال کند. کاغذ گلاسه نیز انتخابی ضروری برای این کتاب است؛ چراکه نگارگری ذاتاً هنری است با رنگ‌های زنده و درخشان (لاجورد، شنگرف، زرد طلایی و سفیدِ صدف)، و این رنگ‌ها تنها روی کاغذ براق با همان شفافیت و جلوهٔ اصلی بازتولید می‌شوند.

غلامرضا اسماعیل‌زاده، مؤلف کتاب که پیش‌تر با کتاب «۱۰۱ طرح معرق» شناخته شد، این بار به سراغ بنیادی‌ترین و جامع‌ترین موضوع رفته است: آموزش اصولی و کامل نگارگری ایرانی. او که سال‌ها تجربهٔ تدریس در این حوزه را دارد، در این کتاب ۱۳۲ صفحه‌ای، تمام آن چیزی را که یک هنرجو برای شروع و پیشرفت در نگارگری نیاز دارد، گرد آورده است. ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده که از پایه‌ای‌ترین مفاهیم شروع می‌کند: معرفی ابزار و مواد (قلمموهای ریز، مرکاب، کاغذ آهار‌مهره، گل‌رنگ‌ها و زراندود کردن).

سپس به سراغ آموزش نقوش مادر نگارگری می‌رود: اسلیمی (همان پیچک‌های نرم و مارپیچی) و ختایی (شکوفه‌ها، گل‌های نیلوفر، برگ‌های دندانه‌دار و کنگره‌دار). در مراحل بعدی، هنرجو با ترکیب‌بندی آشنا می‌شود: چگونه این نقوش را در کنار هم بچیند تا یک صفحهٔ نگارگریِ کامل و موزون پدید آید. سپس نوبت به چهره‌سازی می‌رسد: از ترسیم چشم بادامی، ابروی کمانی و بینی کشیده تا پیکره‌سازی انسانی با جامه‌های پرچین و شکن. یکی از نقاط قوت این کتاب، توجه به جنبهٔ عملی و تمرین محور آن است.

هر تکنیک با مثال‌های تصویری متعدد و گام‌های مشخص همراه است. در پایان کتاب، چند نمونه صفحهٔ کامل نگارگری برای تمرین و کپی ارائه شده است. کتاب «آموزش نقاشی ایرانی (نگارگری)» برای هنرجویان رشته‌های هنرهای سنتی، تصویرگران، طراحان گرافیکِ علاقه‌مند به نقوش ایرانی، و هر کسی که می‌خواهد با اصول و مبانی این هنر اصیل آشنا شود، منبعی ارزشمند، جامع و در دسترس است.