کتاب طراحی از منظره اثر نورمن باترشیل (انتشارات یساولی)

کتاب طراحی از منظره اثر نورمن باترشیل مترجم عربعلی شروه 

نورمن باترشیل (۱۹۰۳–۱۹۷۹) را بیشتر به عنوان یکی از برجسته‌ترین تصویرگران نیمه اول قرن بیستم آمریکا می‌شناسند. او که سال‌ها با مجلات معروفی چون ستردی ایونینگ پست همکاری داشت، نقاشی‌هایش از زندگی روستایی، مناظر بکر و مردم عادی، چنان گرم و جان‌دار هستند که تماشاگر را به درون تابلو می‌کشانند.

اما باترشیل تنها یک تصویرگر بزرگ نبود، او معلمی دلسوز نیز بود. کتاب «طراحی از منظره» که پیش روی دارید، حاصل تجربیات و نگاه عمیق او به طبیعت است. کتابی ۴۸ صفحه‌ای که در آن باترشیل به هنرجو یاد می‌دهد چگونه طبیعت را نه فقط ببیند، که آن را احساس کند و روی کاغذ بیاورد. تفاوت کتاب «طراحی از منظره» با سایر کتاب‌های آموزش منظره‌نگاری در چیست؟

پاسخ در نگاه شاعرانه باترشیل به طبیعت نهفته است. بسیاری از کتاب‌های طراحی، مناظر طبیعی را به اشکال هندسی و فرمول‌های خشک تقلیل می‌دهند: «درخت یعنی استوانه به اضافه کره، کوه یعنی مثلث، ابر یعنی بیضی». اما باترشیل این روش را سرد و بی‌روح می‌داند. او به هنرجو می‌آموزد که پیش از آنکه قلم به دست بگیرد، در طبیعت غرق شود. باد را روی پوست خود حس کند، صدای برگ‌ها را بشنود، نور خورشید را در میان شاخه‌ها دنبال کند و سپس شروع به طراحی کند.

او معتقد است طراحی منظره، بیش از آنکه یک تمرین تکنیکی باشد، یک تجربه حسی است. کتاب با قطع رحلی منتشر شده است. این قطع بزرگ، هنرجو را قادر می‌سازد که جزئیات ریز خطوط، بافت‌های مختلف و سایه‌روشن‌های ظریف را در ابعاد واقعی و قابل لمس ببیند. کاغذ تحریر مرغوب و جلد شومیز نیز بر ماهیت تمرینی و عملی کتاب صحه می‌گذارند. عربعلی شروه، مترجم کتاب که پیش از این ترجمه «کلید های طراحی» از برت دادسون را در کارنامه دارد، در این اثر نیز با دقت و حساسیت ویژه‌ای مفاهیم را به فارسی برگردانده است.

ترجمه او نه فقط از نظر علمی دقیق، که از نظر ادبی نیز روان و دلنشین است و لحن صمیمی و آرام باترشیل را به خوبی منتقل کرده است. ساختار کتاب به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود. بخش نخست به انتخاب منظره و ترکیب‌بندی (کمپوزیسیون) اختصاص دارد. باترشیل به هنرجو یاد می‌دهد که چگونه یک منظره وسیع را در کادر کوچک کاغذ خلاصه کند. چه چیزهایی را وارد کادر کند، چه چیزهایی را حذف کند، نقطه کانونی کجاست، خطوط راهنما چگونه چشم را در تصویر هدایت می‌کنند.

او تأکید می‌کند که یک نقاش منظره، مثل یک کارگردان سینماست؛ او تصمیم می‌گیرد تماشاگر به کدام بخش از طبیعت نگاه کند و از کدام بخش عبور کند. بخش دوم به درختان و پوشش گیاهی اختصاص دارد. باترشیل انواع درختان (از درختان تنومند بلوط تا درختان باریک و کشیده سرو) را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه فرم کلی هر درخت، شاخه‌ها، برگ‌ها و بافت پوست آن روی طراحی نهایی تأثیر می‌گذارد. او تکنیک‌های مختلفی برای کشیدن برگ‌ها ارائه می‌دهد، از نقطه‌گذاری و خط‌خطی گرفته تا ضربه‌قلم‌های پهن و سریع. بخش سوم به آسمان و ابرها می‌پردازد. باترشیل توضیح می‌دهد که آسمان یک صفحه خالی یکدست نیست، بلکه لایه‌هایی از رنگ، نور و حرکت است.

ابرها هم انواع مختلف دارند: ابرهای پف‌آلودی که نوید باران می‌دهند، ابرهای نازک و رگه‌رگه‌ای که آسمان را توری می‌کنند، و ابرهای توفانی تاریک که سنگینی و فشار را به بیننده منتقل می‌کنند. بخش چهارم نیز به آب و عناصر آبی (رودخانه، دریاچه، برکه) اختصاص دارد. باترشیل تکنیک‌های ترسیم سطح آب را در حالت‌های مختلف (آرام و آینه‌وار، موج‌دار و متلاطم، شارشی و جاری) با مثال‌های عملی توضیح می‌دهد. اما شاید غافلگیرکننده‌ترین بخش کتاب، فصل پایانی آن باشد. باترشیل در این فصل، هنرجو را به طراحی منظره در فصول مختلف تشویق می‌کند. همان درخت در بهار با شکوفه‌های صورتی، در تابستان با برگ‌های انبوه سبز، در پاییز با رنگ‌های نارنجی و زرد و در زمستان با شاخه‌های خالی از برگ و پوشیده از برف، چهار شخصیت کاملاً متفاوت دارد.

این تمرین به هنرجو یاد می‌دهد که چگونه با تغییر فصل، نه فقط رنگ‌ها که «روح» منظره نیز دگرگون می‌شود. «طراحی از منظره» برای چه کسانی مناسب است؟ برای نقاشی که از طراحی در فضای بسته خسته شده و می‌خواهد به دل طبیعت بزند. برای تصویرگری که می‌خواهد پس‌زمینه آثارش جان‌دارتر شود. برای گردشگر و طبیعت‌دوستی که می‌خواهد خاطرات سفرهایش را نه با دوربین که با مداد ثبت کند. و برای هر کسی که معتقد است طبیعت بهترین معلم طراحی است.