کتاب پرسپکتیو به زبان ساده اثر ارنست نورلینگ (انتشارات یساولی)

کتاب پرسپکتیو به زبان ساده اثر ارنست نورلینگ

پرسپکتیو، آن کابوس شیرین هنرجویان طراحی و نقاشی است. شیرین از این جهت که رمز و راز خلق عمق و فضا روی یک صفحه دوبعدی را در اختیارتان می‌گذارد. و کابوس از این جهت که پر از خطوط گمشده، نقاط ناپیدا و قواعد خشکی است که هیچ‌کس با زبانی ساده و قابل فهم توضیح نمی‌دهد. اما ارنست نورلینگ، معلم و هنرمند آمریکایی، تصمیم گرفت این وضعیت را تغییر دهد.

کتاب «پرسپکتیو به زبان ساده» حاصل سال‌ها تجربه تدریس او به هنرجویان مبتدی است که از پیچیدگی‌های پرسپکتیو کلاسیک فراری بودند. نورلینگ در این کتاب ۴۳ صفحه‌ای ثابت می‌کند که پرسپکتیو نه یک علم خشک، که یک بازی ساده با خطوط و نقاط است. بازی‌ای که هر کسی، حتی آنهایی که از ریاضیات بیزارند، می‌تواند از آن لذت ببرد. تفاوت بزرگ «پرسپکتیو به زبان ساده» با سایر کتاب‌های این حوزه، در حذف فرمول‌ها و جداول پیچیده است. نورلینگ به جای اینکه با اصطلاحاتی مثل «زاویه α» و «نسبت طلایی» هنرجو را بترساند، مفاهیم را با مثال‌های ملموس از زندگی روزمره توضیح می‌دهد. مثلاً برای توضیح پرسپکتیو یک نقطه‌ای، از خط آهن و ریل‌های قطار کمک می‌گیرد. برای توضیح پرسپکتیو دو نقطه‌ای، از گوشه یک ساختمان و برای توضیح پرسپکتیو سه نقطه‌ای، از آسمان‌خراشی که از پایین به بالای آن نگاه می‌کنید.

این رویکرد عملی و موقعیت‌محور، مفاهیم انتزاعی را به چیزهایی تبدیل می‌کند که هنرجو هر روز در اطراف خود می‌بیند. کتاب با قطع رحلی منتشر شده است. انتخاب قطع رحلی برای یک کتاب آموزش پرسپکتیو، کاملاً هوشمندانه است. چرا که هنرجو باید خطوط افق، نقاط گریز و خطوط ناظر را در ابعاد بزرگ و گویا دنبال کند. در قطع کوچک، این خطوط چنان فشرده می‌شوند که درک فضا و عمق برای هنرجو دشوار می‌گردد. کاغذ تحریر و جلد شومیز نیز بر ماهیت تمرینی و کاربردی کتاب تأکید دارند.

لیلا هدایت، مترجم کتاب، با ترجمه روان و بی‌تکلف خود، لحن ساده و صمیمی نورلینگ را به فارسی منتقل کرده است. او اصطلاحات تخصصی پرسپکتیو را با معادل‌های فارسی قابل فهمی ترجمه کرده که هم برای هنرجویان حرفه‌ای و هم برای مبتدیان قابل استفاده باشد. ساختار کتاب به چند بخش اصلی تقسیم می‌شود. بخش نخست، مفاهیم پایه را پوشش می‌دهد: خط افق چیست، نقطه گریز کجاست، خط دید چه نقشی دارد. نورلینگ این مفاهیم را در ۵ صفحه اول با مثال‌های گرافیکی ساده چنان شفاف توضیح می‌دهد که هنرجو حتی بدون خواندن ادامه کتاب، درک درستی از اصول اولیه پیدا می‌کند. بخش دوم به پرسپکتیو یک نقطه‌ای (مرکزی) اختصاص دارد.

نورلینگ نشان می‌دهد که چگونه می‌توان با یک نقطه گریز، اشکال ساده مثل مکعب و استوانه را در فضا ترسیم کرد و سپس به سراغ صحنه‌های پیچیده‌تر مثل یک اتاق، یک راهرو یا یک خیابان رفت. بخش سوم به پرسپکتیو دو نقطه‌ای (زاویه‌ای) می‌پردازد که برای ترسیم ساختمان‌ها، مبلمان و اشیایی که در زاویه دیده می‌شوند، ضروری است. بخش چهارم نیز پرسپکتیو سه نقطه‌ای (عمودی) را توضیح می‌دهد؛ تکنیکی که برای ترسیم مناظر شهری از دید پرنده یا دید کرمی به کار می‌رود.

اما شاید ارزشمندترین بخش کتاب، فصل پایانی آن باشد: اشتباهات رایج در پرسپکتیو و راههای اصلاح آنها. نورلینگ در این فصل، نمونه‌هایی از خطاهای متداولی که هنرجویان مرتکب می‌شوند (مثل ناهماهنگی نقاط گریز، کج شدن خطوط عمودی، رعایت نکردن مقیاس اشیاء در عمق) را جمع‌آوری کرده و برای هر کدام راه حل عملی ارائه می‌دهد. این بخش به هنرجو کمک می‌کند که نقاشی‌های خودش را با چشمی تیزبین بازبینی کند و اشکالات پرسپکتیوی را که شاید تا پیش از این متوجه نبوده، تشخیص دهد.

«پرسپکتیو به زبان ساده» برای چه کسانی نوشته شده است؟ برای هنرجویان مبتدی که از پرسپکتیو بیزارند و فکر می‌کنند هرگز نمی‌توانند آن را یاد بگیرند. برای دانش‌آموزان هنرستان‌های تجسمی که دنبال منبعی ساده و جمع‌وجور برای مرور سریع مبانی هستند. برای معلمانی که به دنبال روشی نو برای تدریس پرسپکتیو به شاگردان خود می‌گردند. و برای هر کسی که دوست دارد نقاشی‌هایش از این به بعد، عمق و فضا و «جان» داشته باشند.

نورلینگ در ۴۳ صفحه، ترس شما را از پرسپکتیو به اعتماد به نفس تبدیل می‌کند. فقط کافی است کتاب را باز کنید و اولین خط افق را بکشید.