کتاب 101 طرح معرق (انتشارات یساولی)

کتاب 101 طرح معرق اثر غلامرضا اسماعیل زاده

معرق‌کاری، یکی از ظریف‌ترین و هنرمندانه‌ترین شاخه‌های صنایع دستی ایران است. هنری که در آن، تکه‌های ریز و درشتِ چوب‌های رنگارنگ با طرح‌ها و نقش‌های گوناگون، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا پیکره‌ای واحد را پدید آورند. اما پیش از آنکه ارهٔ معرق به چوب بخورد و ذره‌ذره تکه‌ها بریده شوند، نخست «طرح» است که بر کاغذ جان می‌گیرد.

کتاب پیش رو، «۱۰۱ طرح معرق» تألیف غلامرضا اسماعیل‌زاده، گنجینه‌ای است از همین نقطهٔ آغازینِ خلق یک اثر معرق. این اثر با قطع رحلی و جلد شومیز در ۱۱۰ صفحه منتشر شده و کاغذ تحریر آن، انتخابی عملی برای طراحی، کپی و تمرینِ مکرر است. قطع رحلی، فضایی مناسب در اختیار هنرمند معرق قرار می‌دهد تا هر طرح را با جزئیات کامل ببیند و در صورت نیاز، آن را بزرگ‌نمایی یا به روی مقوای الگو منتقل کند.

کاغذ تحریر نیز برای کتابی که قرار است بارها ورق بخورد، طرح‌ها روی آن کپی یا بازطراحی شوند، انتخابی هوشمندانه است؛ چراکه هم مقاومت مناسبی دارد، هم بازتاب نور ندارد و خستگی چشم را به همراه نمی‌آورد. عدد «۱۰۱» در عنوان، وعدهٔ تنوعی گسترده را می‌دهد. غلامرضا اسماعیل‌زاده، مؤلف کتاب که از هنرمندان باسابقهٔ عرصهٔ معرق است، با دقتی وسواس‌گونه ۱۰۱ طرح را گردآوری و طراحی کرده است. این طرح‌ها طیف گسترده‌ای از سوژه‌ها را پوشش می‌دهند: از اسلیمی‌ها و ختایی‌های اصیل و سنتی (که ریشه در نگارگری و تذهیب ایرانی دارند) تا طرح‌های هندسی و گره‌چینی‌های پیچیده، از نقش جانوران (به ویژه پرندگان و اسب‌ها) و گل‌ها و مرغان تا کتیبه‌های خوشنویسی (با خطوط نستعلیق و ثلث)، و حتی طرح‌های مدرن و انتزاعی برای هنرمندانی که به دنبال نوآوری در معرق هستند.

ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده که برای هنرمندان در سطوح مختلف قابل استفاده باشد. هنرجوی مبتدی می‌تواند از طرح‌های ساده‌تر با نقش‌های محدود و خطوط روان شروع کند، در حالی که هنرمند حرفه‌ای به سراغ طرح‌های پیچیده‌تر با جزئیات فراوان و لایه‌های متعدد می‌رود. هر طرح در یک صفحه به وضوح ارائه شده و خطوط اصلی و فرعی آن با ضخامت‌های متفاوت مشخص گردیده تا فرایند جداسازی قطعات و برش آن‌ها برای هنرمند آسان‌تر شود.

از آنجا که کتاب فاقد مترجم است (چراکه مؤلف فارسی‌زبان است و متن اصلی را به فارسی نوشته)، خواننده مستقیماً با توضیحات و راهنمایی‌های مؤلف در ارتباط است. انتشارات برگ نو این کتاب را منتشر کرده است. کتاب «۱۰۱ طرح معرق» صرفاً یک آلبوم طرح برای کپی‌برداری نیست؛ بلکه منبعی است برای جرقه زدن ایده‌های تازه در ذهن هنرمند معرق. این کتاب به هنرجو نشان می‌دهد که هر قطعه چوب رنگی، پیش از آنکه به جای خود در تابلو بچسبد، مسیری از ذهن تا کاغذ را طی کرده است.

برای هنرمندان معرق، طراحان صنایع دستی، هنرجویان رشته‌های هنرهای سنتی و حتی علاقه‌مندان به نجاری و منبت‌کاری، این کتاب منبعی الهام‌بخش و کاربردی خواهد بود.

کافی است کتاب را باز کنید، طرح مورد علاقه‌تان را انتخاب کنید، و اجازه دهید ارهٔ معرق، مسیری را که قلم مؤلف روی کاغذ ترسیم کرده، بر تن چوب تکرار کند.