کتاب مبانی نقاشی ایران 1 (راهنمای آموزش مینیاتور ایرانی) (انتشارات یساولی)

کتاب مبانی نقاشی ایران 1 اثر اردشیر مجرد تاکستانی

مینیاتور ایرانی، نه یک تصویر کوچک و تزئینی، که جهانی است بزرگ در قالبی ظریف. در این جهان، پادشاهان بر تخت‌های زرنگار می‌نشینند، عاشقان در خلوت‌گاه‌ها نجوا می‌کنند، و پهلوانان اژدها را به خاک می‌افکنند. اما ورود به این جهان، بی‌راهنما ممکن نیست.

کتاب پیش رو، «مبانی نقاشی ایران ۱ (راهنمای آموزش مینیاتور ایرانی)» تألیف اردشیر مجرد تاکستانی، همان راهنمای امین و دقیقی است که هر هنرجوی مشتاقی به آن نیاز دارد. این اثر با قطع خشتی بزرگ و جلد شومیز در ۲۱۳ صفحه منتشر شده و کاغذ تحریر آن، انتخابی عملی برای مطالعهٔ طولانی و تمرین‌های مکرر است.

قطع خشتی بزرگ (نزدیک به مربع) از ایده‌آل‌ترین قالب‌ها برای کتاب‌های آموزشی هنرهای سنتی محسوب می‌شود. این قطع متوازن، فضایی کافی در اختیار هنرجو قرار می‌دهد تا همزمان با مطالعهٔ متن و دیدن تصاویر، بتواند جزئیات هر مرحله را به دقت دنبال کند. کاغذ تحریر نیز برای کتابی با ۲۱۳ صفحه که قرار است بارها ورق بخورد و مدتها همراه هنرجو باشد، انتخابی هوشمندانه است؛ چراکه هم سبک است، هم بازتاب نور ندارد (و از چشم‌ها در طولانی مدت محافظت می‌کند)، و هم تمرین مستقیم روی آن یا کپی گرفتن از طرح‌ها را آسان می‌سازد.

اردشیر مجرد تاکستانی، مؤلف کتاب، از چهره‌های شناخته‌شده و باسابقه در عرصهٔ آموزش مینیاتور ایرانی است. او که سال‌ها در دانشگاه‌ها و مراکز هنری تدریس کرده، در این کتابِ ۲۱۳ صفحه‌ای، تمام مبانی و اصول پایه‌ای مورد نیاز برای شروع و پیشرفت در این هنر اصیل را گرد آورده است. واژهٔ «مبانی» در عنوان، نشان‌دهندهٔ رویکرد بنیادین و اصولی کتاب است؛ کتابی که فرض را بر این می‌گیرد که هنرجو هیچ پیش‌دانش قبلی ندارد و از صفر شروع می‌کند.

ساختار کتاب به گونه‌ای طراحی شده که مسیری تدریجی و منطقی را طی می‌کند. فصل‌های اول به معرفی ابزار و مواد اختصاص دارد: انواع قلمموهای ریز (سه‌نوک، یک‌نوک، قلمموی ترمه و...)، مرکاب (زغال فشردهٔ مخصوص)، کاغذ آهارمهره (که جادوگرانهٔ مینیاتور است)، رنگ‌های سنتی (گل‌رنگ، زر، لاجورد، شنگرف و...) و چگونگی ساخت و تهیهٔ هر کدام. فصل‌های بعدی به نقش‌مایه‌های بنیادین می‌پردازد: اسلیمی (با انواع ساده، مضاعف، مارپیچ و...)، ختایی (شکوفه، گل نیلوفر، برگ و...)، و درخت‌ها و گیاهان. فصل‌های میانی به چهره‌سازی و پیکره‌سازی اختصاص دارد: ترسیم چشم بادامی، ابروی کمانی، هاله‌های زرین دور سر، و جامه‌های پرچین.

فصل‌های پیشرفته‌تر به ترکیب‌بندی و آرایش عناصر در کنار یکدیگر می‌پردازد تا یک صفحه مینیاتور کامل و موزون شکل گیرد. یکی از نقاط قوت این کتاب، تأکید آن بر تمرین عملی و ارائهٔ صدها طرح و الگوی قابل کپی است. کتاب «مبانی نقاشی ایران ۱» صرفاً یک کتاب تئوری نیست؛ بلکه کارگاهی است چاپ‌شده بر روی کاغذ. همچنین، فهرست جامع و پانویس‌های دقیق، این کتاب را به منبعی مرجع برای پژوهشگران نیز تبدیل کرده است. «مبانی نقاشی ایران ۱» برای هنرجویان رشته‌های هنرهای سنتی و نگارگری، دانشجویان دانشگاهی، تصویرگران، و هر کسی که می‌خواهد اصول درست و اصولی مینیاتور ایرانی را از استادی مجرب بیاموزد، منبعی ارزشمند، کامل و کاربردی است.