کتاب نقش زرین (آموزش جامع ساخت و ساز در تذهیب) (انتشارات یساولی)

کتاب نقش زرین اثر محمدرضا هنرور، فرید هنرور

تذهیب، هنری که در آن زر و لاجورد و شنگرف بر روی کاغذ می‌رقصند، نه فقط به ذوق و سلیقه، که به دانش و مهارتی عمیق نیاز دارد. هر اسلیمی، هر ختایی، هر ترنج و کتیبه، پیش از آنکه جان بگیرد، باید «ساخت و ساز» شود؛ یعنی بر پایهٔ اصول هندسی و تناسبات دقیق طراحی گردد. کتاب پیش رو، «نقش زرین (آموزش جامع ساخت و ساز در تذهیب)» تألیف محمدرضا هنرور و فرید هنرور با ترجمهٔ سونیا رضاپور، گنجینه‌ای است از همین اصول و قواعد بنیادین.

این اثر با قطع بیاضی و جلد شومیز در ۱۴۲ صفحه به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر شده و کاغذ گلاسه آن، بازتولیدی وفادارانه از ظریف‌ترین خطوط و درخشان‌ترین رنگ‌های تذهیب را ممکن ساخته است. قطع بیاضی (کتابی دراز و باریک، شبیه به نسخه‌های خطی سنتی) انتخابی نمادین و هوشمندانه برای این کتاب است. این قطع که یادآور مرقع‌ها و بیاض‌های کهن است، به هنرجو اجازه می‌دهد تا نقش‌های کشیده و عمودی (مانند اسلیمی‌های قائم و کتیبه‌ها) را در تمام قد ببیند.

کاغذ گلاسه نیز برای کتابی با عنوان «نقش زرین» انتخابی ضروری است؛ چراکه درخشش طلا و شفافیت رنگ‌های گل‌رنگ، تنها روی کاغذ براق با بالاترین وفاداری بازتولید می‌شوند. محمدرضا هنرور و فرید هنرور، دو تن از استادان برجستهٔ تذهیب معاصر ایران، سال‌ها تجربهٔ عملی و آموزشی خود را در این کتاب ۱۴۲ صفحه‌ای گرد آورده‌اند. واژهٔ «ساخت و ساز» در عنوان، کلید اصلی رویکرد کتاب را نشان می‌دهد.

تذهیبِ اصیل، هرگز بر اساس سلیقهٔ لحظه‌ای و بدون پشتوانهٔ هندسی شکل نمی‌گیرد. هر گلدانی، هر کتیبه، هر ترنج و سرترنج، از دل ترکیب‌بندی‌های دقیق دایره، بیضی، مربع، مثلث و چندضلعی‌های منتظم بیرون می‌آید. این کتاب به هنرجو می‌آموزد که چگونه با بهره‌گیری از خطوط راهنما و نقاط کانونی، نقوش تذهیب را به نسبت‌های درست و موزون طراحی کند.

ساختار کتاب به گونه‌ای است که از پایه‌ای‌ترین مفاهیم شروع می‌کند: آشنایی با ابزار (قلمموهای ریز و درشت، مرکاب، کاغذ، زر و رنگ‌ها)، سپس ورود به دنیای ترکیب‌بندی‌های هندسی، و بعد از آن، آموزش گام به گام انواع نقش‌ها: اسلیمی ساده، اسلیمی مضاعف، اسلیمی مارپیچ، ختایی (با انواع شکوفه، برگ نیلوفر، برگ دندانه‌دار)، انواع ترنج (مدور، بیضی، لوزی)، انواع کتیبه، و انواع سرترنج. هر نقش ابتدا با تحلیل هندسی آن (چند دایره؟ چند خط محور؟) توضیح داده می‌شود، سپس مراحل ترسیم آن قدم به قدم نشان داده می‌شود. در مراحل پیشرفته‌تر، نحوهٔ پُر کردن صفحات و تزئینات داخلی نقوش (گرده‌گذاری، کنگره‌زنی و...) آموزش داده می‌شود.

ترجمهٔ سونیا رضاپور به زبان انگلیسی، این کتاب را برای مخاطبان بین‌المللی نیز قابل استفاده ساخته است. تمام توضیحات و مراحل آموزش به هر دو زبان فارسی و انگلیسی ارائه شده تا هنرجویان غیرفارسی‌زبان نیز بتوانند از این منبع ارزشمند بهره ببرند. کتاب «نقش زرین (آموزش جامع ساخت و ساز در تذهیب)» برای هنرجویان تذهیب، نگارگری، طراحی فرش و صنایع دستی، و حتی معمارانی که به دنبال استفاده از نقوش سنتی در آثار خود هستند، منبعی ارزشمند، دقیق و کاربردی است.

این کتاب را بارها و بارها باید خواند و هر بار، نکته‌ای تازه از آن آموخت. کافی است قلم را بردارید، کتاب را باز کنید، و اجازه دهید نخستین ترنج زرین‌تان، طلایه‌داری برای فتح قلعه‌های بلندتر این هنرِ پرمایه باشد.