کتاب پیچش زرین (گردش اسلیمی و ختایی در هنر تذهیب و طراحی فرش) (انتشارات یساولی)

کتاب «پیچش زرین»اثر محمدرضا هنرور

این کتاب رقص بی‌پایان اسلیمی و ختایی بر زرین‌فام نقوش ایرانی در دل هنرهای سنتی ایران، دو خانواده بزرگ از نقوش همواره در کنار هم نفس کشیده‌اند: اسلیمی‌ها با پیچ‌های نرم، خمیده و بی‌پایان خود، و ختایی‌ها با گل‌ها، برگ‌ها و غنچه‌های جان‌دارشان. اما راز زیبایی حیرت‌انگیز شاهکارهای تذهیب و فرش ایرانی، نه در تنهایی هرکدام، که در «گردش» و «پیوند» این دو با یکدیگر است.

کتاب پیش رو، با عنوان «پیچش زرین (گردش اسلیمی و ختایی در هنر تذهیب و طراحی فرش)»، دقیقاً به همین راز می‌پردازد. این اثر ارزشمند، تألیف استاد محمدرضا هنرور، از چهره‌های ماندگار در حوزه آموزش طراحی سنتی و فرش ایران، با ترجمهٔ روان سونیا رضاپور به زبان انگلیسی، مرجعی کم‌نظیر و دوزبانه برای هنرمندان و هنرجویان داخل و خارج از کشور است.

کتاب با قطع رحلی و جلد شومیز و کاغذ تحریر، در ۲۴۰ صفحه، فضای مناسبی برای آموزش دقیق و جزئی فراهم کرده است. واژه «پیچش زرین» در عنوان کتاب، بی‌جهت انتخاب نشده است. در سنت هنر ایرانی، «زرین» نماد ارزش، ماندگاری و روشنایی است و «پیچش» اشاره به حرکت موزون و بی‌نهایت اسلیمی‌ها دارد.

مؤلف در این کتاب نشان می‌دهد که چگونه یک اسلیمی ساده، با افزودن گل‌های ختایی در نقاط عطف پیچش، تبدیل به یک ترکیب سلطنتی و چشم‌نواز می‌شود. همچنین چگونه یک ختایی بدون اسلیمی، «ایستا» و «ساکن» می‌ماند و اسلیمی بدون ختایی، «تهی» و «بی‌جان» است.

آنچه این کتاب را از سایر آثار مشابه متمایز می‌کند، رویکرد «گردش» یا «فلو» در طراحی است. مؤلف با تکیه بر سال‌ها تجربه عملی، به مخاطب می‌آموزد که چگونه مسیر حرکت اسلیمی را تشخیص بدهد، چگونه نقاط اتصال گل‌ها را پیدا کند، چگونه از قفل شدن طرح جلوگیری کند و چگونه به نقوش خود «نفس» و «حرکت» ببخشد. تمرین‌های کتاب به گونه‌ای طراحی شده‌اند که هنرجو ابتدا اسلیمی‌های بنیادین، سپس ختایی‌های کلاسیک و در نهایت ترکیب‌بندی‌های پیچیده و چندلایه را تمرین می‌کند.

کتاب برای چه کسانی مفید است؟ برای مُذهِّبانی که می‌خواهند تذهیب‌های خود را پویاتر و پرانرژی‌تر کنند، برای طراحان فرش که به دنبال خلق نقشه‌های بدیع و غیرتکراری هستند، برای نگارگرانی که نیاز به درک عمیق‌تر از فضای منفی و مثبت در ترکیب‌بندی دارند، و برای تمام هنرمندانی که معتقدند «یک نقاش خوب، کپی می‌کند؛ اما یک هنرمند اصیل، پیوند می‌زند».

«پیچش زرین» فقط یک کتاب آموزشی نیست. این کتاب، دفتری است برای تمرین «دیدن». بعد از خواندن آن، دیگر هیچ تذهیب و فرشی را به همان شکل سابق نخواهی دید؛ چشم تو پیچش‌های پنهان اسلیمی و گل‌های خفته در میان برگ‌ها را جستجو خواهد کرد. همراه این کتاب شو، قلم را در دست بگیر، و بگذار اسلیمی و ختایی با تو برقصند. گردش زرین در انتظار انگشتان توست .