کتاب آموزش قدم به قدم هنر تذهیب و طرح فرش (انتشارات یساولی)

کتاب آموزش قدم به قدم هنر تذهیب و طرح فرش اثر محمدرضا هنرور

در این کتاب دو مسیر، یک ریشه، هزاران نقش زرین تذهیب و طراحی فرش، در نگاه اول دو هنر جدا از هم به نظر می‌رسند؛ یکی بر روی کاغذ و دیگری بر تار و پود گلیم. اما هرکه اندکی با هنرهای سنتی ایران آشنا باشد، می‌داند که این دو، در عمق خود، ریشه‌ای مشترک دارند: نقوش اسلیمی و ختایی، ترکیب‌بندی‌های متقارن، قانون تعادل، و آنچه «نقش‌مایه»های ایرانی نامیده می‌شود. کتاب پیش رو، با عنوان «آموزش قدم به قدم هنر تذهیب و طرح فرش»، اولین بار است که این دو هنر را نه در دو بخش مجزا، که به صورت موازی و در هم تنیده آموزش می‌دهد.

این اثر ارزشمند، تألیف استاد محمدرضا هنرور، از برجسته‌ترین مدرسان و طراحان عرصه هنرهای سنتی، با ترجمهٔ روان سونیا رضاپور به زبان انگلیسی، در ۳۴۴ صفحه منتشر شده است. کتاب با قطع رحلی و جلد شومیز و کاغذ تحریر، به لحاظ حجم و محتوا، یکی از کامل‌ترین منابع موجود به زبان فارسی و انگلیسی در این حوزه محسوب می‌شود.

آنچه این کتاب را منحصربه‌فرد می‌کند، ساختار «قدم به قدم» و تلفیقی آن است. مؤلف با این پیش‌فرض که هنرجو هیچ آشنایی قبلی با تذهیب یا طراحی فرش ندارد، از ابتدایی‌ترین مفاهیم شروع می‌کند: شناخت ابزار، ترسیم خطوط پایه، قواعد تقارن، و آشنایی با خانواده‌های اصلی نقوش. سپس، در گام‌های بعدی، هنرجو را با دو شاخه موازی همراه می‌کند: در مسیر تذهیب، آموزش ترسیم شمسه، سرترنج، کتیبه و حاشیه‌های قرآنی؛ و در مسیر طراحی فرش، آموزش ترسیم لچک، ترنج، گل‌های شاه‌عباسی و ترکیب‌بندی کلی نقشه فرش.

یکی از نقاط قوت کلیدی این کتاب، تمرکز بر «نقاط اشتراک» این دو هنر است. هنرجو متوجه می‌شود که همان اسلیمی که در گوشه یک تذهیب قرآنی به کار می‌رود، پس از کوچک و بزرگ شدن و تغییر ضخامت، در حاشیه یک فرش تبریز هم ظاهر می‌شود. یا همان گل ختایی که در یک شمسه تذهیب جان گرفته، می‌تواند الهام‌بخش یک ترنج سلطنتی در نقشه فرش باشد. این رویکرد تلفیقی، به هنرجو «چشمِ طراح» می‌دهد؛ نه فقط توانایی کپی کردن.

کتاب با ۳۴۴ صفحه، حجمی ایده‌آل برای یک دوره شش تا دوازده ماهه آموزش دارد. هر تکنیک با مثال‌های متعدد، تمرین‌های هدفمند و تصاویر مرحله‌بندی‌شده همراه است. زبان دوزبانه آن را به منبعی قابل استفاده برای کلاس‌های بین‌المللی و اساتید غیرفارسی‌زبان تبدیل کرده است.

این کتاب برای چه کسانی نوشته شده است؟ برای هنرجویان تازه‌کاری که نمی‌دانند از کجا شروع کنند، برای مُذهِّبان و طراحان فرشی که می‌خواهند دانش خود را نظام‌مندتر و کامل‌تر کنند، برای مدرسانی که به دنبال یک کتاب درسی استاندارد و کامل هستند، و برای هر کسی که عاشق هنر ایرانی است و می‌خواهد از تماشا به خلق برسد.

«آموزش قدم به قدم هنر تذهیب و طرح فرش» فقط یک کتاب نیست؛ یک دوره فشرده و کامل است در دستان تو.

 این کتاب همراه همیشگی تو در تمام مسیر خواهد بود. از خط تا پیچک، از پیچک تا گل، از گل تا شمسه، و از شمسه تا یک نقشه فرش تمام‌عیار.