کتاب سرمشق های تذهیب، طرح های ترکیبی اسلیمی و ختایی (انتشارات یساولی)

کتاب سرمشق های تذهیب اثر محمدرضا هنرور

سرمشق‌های تذهیب دفتری از نور و پیچک برای تمرین بی‌پایان در مسیر یادگیری هنر تذهیب، نقطه‌ای وجود دارد که هنرجو دیگر اصول پایه را آموخته، اما هنوز نمی‌تواند ترکیب‌بندی‌های پیچیده و دلنشین را به تنهایی خلق کند. در این مرحله، هیچ چیز به اندازه «سرمشق»های خوب و متنوع نمی‌تواند پیشرفت را تسریع کند.

کتاب پیش رو، با عنوان «سرمشق‌های تذهیب، طرح‌های ترکیبی اسلیمی و ختایی»، دقیقاً برای پر کردن همین خلأ طراحی شده است؛ نه یک کتاب نظری محض، بلکه یک کارگاه عملی از طرح‌های آماده و نیمه‌آماده. این اثر ارزشمند، تألیف استاد محمدرضا هنرور، با ترجمهٔ روان سونیا رضاپور به زبان انگلیسی، در ۱۳۶ صفحه منتشر شده است.

کتاب با قطع رحلی، جلد شومیز و کاغذ تحریر، فضای مناسبی برای قرارگیری کنار سه‌پایه و تمرین روزانه فراهم کرده است. واژه «سرمشق» در عنوان کتاب، کلیدواژه اصلی است.

در مکتب‌خانه‌های قدیم، استاد برای هر هنرجو «سرمشق»ی مکتوب یا منقوش تهیه می‌کرد تا بارها و بارها از روی آن تمرین کند. این کتاب، همان نقش استاد را ایفا می‌کند؛ با این تفاوت که به جای یک سرمشق، ده‌ها و بلکه صدها سرمشق متنوع از ترکیب‌های اسلیمی و ختایی را در خود جای داده است. تفاوت اساسی این کتاب با سایر آثار مشابه، تمرکز بر «طرح‌های ترکیبی» است.

اسلیمی به تنهایی زیباست، ختایی به تنهایی دلکش است، اما اوج هنر تذهیب در «پیوند» این دو خانواده از نقوش رخ می‌دهد. مؤلف در این کتاب، دسته‌بندی هوشمندانه‌ای از ترکیب‌ها ارائه می‌دهد: اسلیمی‌هایی که ختایی در آغوش گرفته، ختایی‌هایی که از میان اسلیمی‌ها سر می‌زنند، ترکیب‌های متقارن، نامتقارن، دایره‌ای، کتیبه‌ای، شمسه‌ای و ... کتاب در دو بخش اصلی سازماندهی شده است.

بخش اول شامل «طرح‌های کامل» است؛ ترکیب‌بندی‌هایی تمام‌عیار که هنرجو می‌تواند مستقیماً از روی آن‌ها تمرین کند، خط‌کش‌ها را دنبال کند و ظرایف قلم‌گیری را بیاموزد.

بخش دوم شامل «طرح‌های نیمه‌آماده» است؛ ترکیب‌هایی که بخشی از آن‌ها ترسیم شده و هنرجو باید بخش دیگر را بر اساس اصول تقارن و تعادل کامل کند.

این روش، خلاقیت را تحریک می‌کند و هنرجو را به سمت طراحی مستقل هدایت می‌نماید. زبان دوزبانه کتاب، آن را برای هنرمندان غیرفارسی‌زبان نیز قابل استفاده کرده است.

همچنین ۱۳۶ صفحه، حجمی ایده‌آل دارد؛ نه آنقدر کم که پاسخگوی نیاز نباشد و نه آنقدر زیاد که هنرجو را خسته کند. هنرجو می‌تواند با تمرین روزانه یک سرمشق، در عرض چند ماه تمام تکنیک‌های اصلی ترکیب اسلیمی و ختایی را فرا بگیرد. این کتاب برای چه کسانی نوشته شده است؟ برای هنرجویانی که از تمرین‌های تکراری خسته شده‌اند و به دنبال تنوع هستند، برای اساتیدی که به دنبال منبعی از طرح‌های تمرینی برای کلاس خود می‌گردند، برای مُذهِّبانی که می‌خواهند ایده‌های تازه برای کارهای سفارشی خود پیدا کنند، و برای هر هنرمندی که معتقد است «تمرین با سرمشق خوب، نصف راه است».

«سرمشق‌های تذهیب» را باز کن. قلم را بردار. و بارها و بارها از روی این پیچش‌های زرین تمرین کن. آن‌قدر تمرین کن که خط‌کش‌ها در انگشتان تو جاری شوند. آن‌گاه تو دیگر به سرمشق نیاز نداری؛ خودت سرمشق می‌شوی برای دیگران .