کتاب فضا، معماری و فلسفه (انتشارات یساولی)

کتاب فضا، معماری و فلسفه اثر آرتور امید آذری

معماری فقط ساختن دیوار و سقف نیست. معماری، شکل دادن به فضاست. اما «فضا» یعنی چه؟ چه تفاوتی بین یک اتاق چهار دیوار و یک فضای معماری وجود دارد؟ چرا در یک مسجد قدیمی احساس آرامش می‌کنیم و در یک ساختمان اداری مدرن، احساس فشار؟ کتاب «فضا، معماری و فلسفه» نوشته آرتور امید آذری کوششی است برای پاسخ به این پرسش‌های بنیادین.

این کتاب که توسط نشر یساولی منتشر شده، خواننده را به سفری فکری دعوت می‌کند تا معماری را از چشم فیلسوفان ببیند و فضا را بیش از یک حجم خالی، درک کند.

کتاب با قطع خشتی بزرگ و جلد سخت منتشر شده است. این مشخصات فیزیکی، همراه با کاغذ گلاسه، نشان می‌دهد که کتاب اثری تأمل‌برانگیز و ماندگار است، نه یک جزوه آموزشی گذرا. ۱۴۴ صفحه کاملاً رنگی، با تصاویر هوشمندانه از معماری‌های شاخص جهان (از معبد پانتئون رم تا ویلا ساوان اثر لوکوربوزیه، از مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان تا موزه یهود برلین اثر لیبسکیند) همراه است. هر تصویر نه صرفاً برای زیبایی، بلکه برای گویا کردن یک مفهوم فلسفی انتخاب شده است.

آرتور امید آذری در این کتاب به سراغ سرچشمه‌های فلسفی مفهوم فضا رفته است. آیا فضا چیزی عینی و مستقل از ماست (مانند دیدگاه نیوتن) یا چیزی ذهنی و وابسته به ادراک ما (مانند دیدگاه کانت)؟ آذری با زبانی ساده اما دقیق، نظریات فیلسوفان بزرگی مثل افلاطون (فضا به عنوان ظرف)، ارسطو (مکان به عنوان مرز جسم احاطه‌کننده)، دکارت (فضای بُعددار و قابل اندازه‌گیری)، کانت (فضا به عنوان فرم پیشینی شهود)، هایدگر (فضا به عنوان وجود و سکونت)، و مرلوپونتی (فضای بدن‌مند و ادراک شده از طریق حرکت) را توضیح می‌دهد.

اما آذری فقط فیلسوفان را معرفی نمی‌کند؛ او نشان می‌دهد که هر دیدگاه فلسفی چگونه به یک معماری خاص منجر شده است. برای مثال، نگاه دکارتی (فضای قابل اندازه‌گیری و تقسیم به اجزای مجزا) به معماری مدرن و پلان‌های آزاد لوکوربوزیه انجامید. نگاه هایدگری (فضا به عنوان جایگاه بودن و سکونت) به معماری ارگانیک و خانه‌های پلکانی روستایی.

نگاه مرلوپونتی (فضای ادراک شده از طریق بدن) به معماری پدیدارشناسانه و تأکید بر بافت، نور و صدا. فصل‌های کتاب عبارتند از:

۱. فضای هندسی در مقابل فضای ادراکی.

۲. افلاطون و ارسطو: آغاز تفکر درباره فضا.

۳. دکارت و انقلاب ریاضی.

۴. کانت: فضا در ذهن است.

۵. هایدگر: ساختن، سکونت، اندیشیدن.

۶. مرلوپونتی: بدن و فضا.

۷. معماری معاصر و بحران فضا.

اگر دانشجوی معماری هستید و احساس می‌کنید آموزش‌تان فقط به فرم و تابع و کشش خلاصه شده، این کتاب افق فکری تازه‌ای به شما می‌دهد. اگر معمار حرفه‌اید که می‌خواهد بداند طراحی‌هایش ریشه در کدام جهان‌بینی فلسفی دارد، این کتاب شما را به تأمل وامیدارد. و اگر اصلاً ربطی به معماری ندارید اما عاشق پرسیدن «چرا» هستید، فضا، معماری و فلسفه به شما نشان می‌دهد که چرا حتی راه رفتن در یک خیابان، عملی فلسفی است.

نشر یساولی با این کتاب، گامی بلند در جهت پیوند معماری و اندیشه در ایران برداشته است.