کتاب رز گاردن/ The Rose Garden Of Persia (انتشارات یساولی)

کتاب رز گاردن اثر لوئیزا استوارت کاستلو (Louisa Stuart Costello)

«رز گاردن» یا «باغ رز»، سفری است ادبی به دل فرهنگ، تاریخ و زیبایی‌های ایران در قرن نوزدهم، از نگاه یک زن اروپایی با چشمانی کنجکاو و قلمی شاعرانه. لوئیزا استوارت کاستلو، نویسنده، شاعر و جهانگرد انگلیسی، در این اثر، خاطرات سفر خود به ایران را چنان روایت کرده که گویی دسته‌گلی از رزهای سرخ ایرانی را به یادگار برای خوانندگانش چیده است.

این کتاب با قطع رقعی و جلد سخت، هم‌اندازه یک دفتر سفرنامه‌های قدیمی است؛ درست به اندازه‌ای که در سفر همراهت باشد و در خانه در قفسه کتاب‌های نفیس جای گیرد. لوئیزا استوارت کاستلو در سال ۱۸۴۵ میلادی به ایران سفر کرد؛ سفری که در آن روزگار برای یک زن اروپایی به تنهایی، خود ماجرایی حماسی بود.

او از استانبول گذشت، از ارمنستان عبور کرد و وارد ایران شد. در تهران، اصفهان، شیراز و تخت جمشید، آنچه را که می‌دید با دقتی زنانه و نگاهی شاعرانه ثبت می‌کرد. کاستلو به فارسی آشنایی داشت و همین آشنایی، او را از بسیاری از سفرنامه‌نویسان اروپایی همعصرش متمایز می‌کرد. او با مردم عادی ایران حرف می‌زد، در کوچه‌ها و بازارها قدم می‌زد، در خانه‌های ایرانی چای می‌نوشید و همه را در دفتر سفرش ثبت می‌کرد. آنچه «رز گاردن» را از یک سفرنامه معمولی متمایز می‌کند، دو ویژگی منحصربه‌فرد دارد.

نخست، نگاه زنانه کاستلو است. در عصری که بیشتر سفرنامه‌نویسان ایران مردان اروپایی بودند – دیپلمات‌ها، افسران و ماجراجویان – کاستلو از زاویه‌ای دیگر به ایران نگاه می‌کند. او از حرمسراها و زندگی زنان ایرانی می‌نویسد، از لباس‌ها و زیورآلات، از مراسم عروسی و عزاداری، از آشپزخانه و سفره‌های ایرانی. این نگاه از درون، تصویری از ایران به دست می‌دهد که در هیچ سفرنامه مردانه‌ای دیده نمی‌شود. دومین ویژگی، قلم شاعرانه کاستلو است. او پیش از سفر به ایران، شاعری شناخته شده در انگلستان بود و همین پیشینه باعث شده سفرنامه‌اش پر از تصاویر شاعرانه، استعاره‌های لطیف و لحنی احساسی باشد.

برای کاستلو، ایران نه یک قلمرو سیاسی برای تحلیل، که باغی پر از رزهای رنگارنگ برای تماشا و ستایش است. از این رو نام «رز گاردن» را برای کتابش انتخاب کرد؛ باغ رز، همان تصویر همیشگی ایرانیان از بهشت و زیبایی. ۲۴۰ صفحه کاغذ گلاسه، سفرنامه کاستلو را در قالبی نفیس و چشمنواز ارائه می‌دهد. هر چند اصل کتاب در زمان خود بدون تصویر منتشر شد، اما این نسخه با حروف‌چینی زیبا و کاغذ براق، تجربه خواندنی لذت‌بخش را رقم می‌زند. جلد سخت نیز از این اثر مراقبتی شایسته می‌کند.

«رز گاردن» برای چه کسانی است؟ برای علاقه‌مندان به تاریخ قاجار از نگاه خارجیان، برای پژوهشگران ادبیات سفرنامه‌نویسی، برای دانشجویانی که به دنبال تصویری متفاوت از ایران در قرن نوزدهم هستند، و برای هر کسی که می‌خواهد ببیند یک زن اروپایی ۱۷۰ سال پیش، ایران را چگونه دیده است. این کتاب، دسته‌گلی است که کاستلو ۱۷۰ سال پیش چید و حالا به دستان شما رسیده است.