کتاب ادبیات کلاسیک فارسی/Classical Persian Literature (انتشارات یساولی)

ادبیات کلاسیک فارسی / Classical Persian Literature» نوشته آرتور جان آبری

این کتاب یکی از جامع‌ترین و معتبرترین آثار در زمینه معرفی شعر و نثر فارسی به جهان غرب است. این کتاب با قطع رقعی، جلد سخت و کاغذ گلاسه، همچون دایرةالمعارفی فشرده اما عمیق، خواننده انگلیسی‌زبان را به سفری در طول هزار سال ادبیات فارسی دعوت می‌کند؛ از رودکی و فردوسی تا حافظ و جامی، و حتی تا شاعران سبک هندی و اوایل دوره معاصر.

۵۰۴ صفحه این کتاب، گنجایش آن را دارد که تحول سبک‌ها، مضامین، قالب‌ها و جریان‌های فکری ادبیات فارسی را به شکلی روشمند و خواندنی روایت کند. آرتور جان آبری (۱۹۶۹-۱۹۰۵)، بی‌گمان یکی از بزرگ‌ترین ایران‌شناسان و شرق‌شناسان قرن بیستم میلادی است. او سال‌ها ریاست بخش زبان‌های خاور نزدیک و خاورمیانه دانشگاه کمبریج را بر عهده داشت و آثار ماندگاری از جمله ترجمه کامل مثنوی معنوی مولانا (به نثر)، گزیده‌هایی از دیوان حافظ، رباعیات خیام، و نیز کتاب «شعر ایرانی» (Iranian Poetry) از خود به جای گذاشت.

اما «ادبیات کلاسیک فارسی» شاید مهم‌ترین و تأثیرگذارترین اثر او در زمینه آشناسازی غرب با کلیت ادبیات فارسی باشد. این کتاب اولین بار در سال ۱۹۵۸ منتشر شد و تا امروز، پس از بیش از نیم قرن، همچنان یکی از منابع اصلی درس «تاریخ ادبیات فارسی» در بسیاری از دانشگاه‌های انگلیسی‌زبان جهان است. آنچه این کتاب را از سایر آثار مشابه متمایز می‌کند، جامعیت و روشمندی آن است. آبری ادبیات فارسی را به صورت تاریخی و سبک‌شناسانه بررسی می‌کند.

او ابتدا زمینه‌های پیدایش شعر فارسی پس از اسلام را توضیح می‌دهد، سپس به ترتیب زمانی به معرفی شاعران و نویسندگان بزرگ می‌پردازد: دوره سامانی و غزنوی: رودکی، فردوسی، عنصری، فرخی، منوچهری، اسدی توسی دوره سلجوقی: ناصرخسرو، خیام، سنایی، نظامی عروضی دوره مغول و ایلخانی: عطار، مولانا، سعدی، حافظ (با فصلی مفصل) دوره تیموری و صفوی: جامی، هاتفی، وحشی بافقی، کلیم کاشانی، صائب تبریزی، بیدل دهلوی نثر فارسی: از تاریخ بیهقی و چهار مقاله تا کلیله و دمنه و گلستان سعدی آبری نه تنها به معرفی شاعران، بلکه به تحلیل سبک، وزن و قافیه، قالب‌های شعری (قصیده، غزل، مثنوی، رباعی، قطعه)، و مضامین اصلی (حماسی، عاشقانه، عرفانی، مدحی، اخلاقی) می‌پردازد. او با تسلط کامل بر زبان فارسی و متون اصلی، و نیز با آگاهی از سنت ادبی غرب، مقایسه‌هایی هوشمندانه میان شعر فارسی و شعر اروپایی انجام می‌دهد که برای خواننده انگلیسی‌زبان روشنگر است.

زبان انگلیسی روان و شیوای آبری، این کتاب را برای دانشجویان تازه‌کار نیز قابل فهم می‌کند. او از به کارگیری اصطلاحات بیش از حد تخصصی پرهیز کرده و در عین حال دقت علمی را حفظ کرده است. هر فصل با ارجاعات کتاب‌شناختی مفید به پایان می‌رسد که برای پژوهشگران راهگشاست. «ادبیات کلاسیک فارسی» برای چه کسانی است؟ برای دانشجویان ایران‌شناسی و شرق‌شناسی در دانشگاه‌های انگلیسی‌زبان، برای پژوهشگران ادبیات تطبیقی، برای ایرانیانی که می‌خواهند بدانند میراث ادبی‌شان در غرب چگونه دیده و تحلیل می‌شود، و برای هر انگلیسی‌زبانی که می‌خواهد با یکی از غنی‌ترین سنت‌های ادبی جهان آشنا شود.