کتاب کاشی و کاربرد آن (نشر سمت)

کتاب کاشی و کاربرد آن اثر محمود ماهرالنقش

کاشی، به‌عنوان یکی از درخشان‌ترین و ماندگارترین جلوه‌های هنر و معماری ایرانی، از دیرباز تا امروز، نقشی بی‌بدیل در تزئین بناها و خلق فضاهای روح‌ انگیز ایفا کرده است. این هنرِ ناب که با تلفیقی شگفت‌ انگیز از خاک، آب، آتش و رنگ به وجود می‌آید، نه فقط پوششی زیبا بر پیکره‌ی بناهاست، بلکه روایتی از باورها، اسطوره‌ها، جهان‌ب ینی و ذوق هنرمندان ایرانی به‌شمار می‌رود. از کاشی‌های لعاب‌دار و زرین‌فامِ مساجد و مدارس عصر سلجوقی و ایلخانی گرفته تا هفت‌رنگ‌های شکوفای دوره‌ی صفوی و قاجار، هریک، آیینه‌ای تمام‌نما از تحولات فرهنگی و هنری این سرزمین کهن هستند.

کتاب کاشی و کاربرد آن تألیف محمود ماهرالنقش، یکی از جامع‌ترین و کاربردی‌ترین منابع فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به معرفی، طبقه‌بندی و آموزش این هنر ارزشمند پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۲۰۴ صفحه تدوین شده، حاصل سال‌ها تجربه‌ی عملی و پژوهشی مؤلف در زمینه‌ی کاشی‌سازی و مرمت آثار تاریخی است. ماهرالنقش، با رویکردی گام‌به‌گام و علمی، خواننده را با تمامی ابعاد این هنر آشنا می‌سازد. او در این کتاب، ابتدا به تاریخچه و سیر تحول کاشی‌کاری در ایران از دوران باستان تا معاصر پرداخته و سپس به تشریح گونه‌شناسی کاشی‌ها از نظر جنس، اندازه، شکل، رنگ و نقش می‌ پردازد.

در ادامه، مؤلف با جزییات کامل، تکنیک‌های مختلف ساخت کاشی از جمله کاشی‌های تک‌رنگ، هفت‌رنگ، زرین‌فام، معرق، و کاشی‌های برجسته و ترکیبی را توضیح داده و کاربرد هر یک را در بخش‌های مختلف بنا (کف، دیوار، گنبد، محراب و...) تشریح می‌کند. همچنین، به نقوش و طرح‌های رایج در کاشی‌کاری ایرانی از جمله اسلیمی‌ها، ختایی‌ها، گره‌چینی‌ها، خط‌های کوفی و ثلث و نیز نقوش انسانی و حیوانی پرداخته و نشان داده است که هر نقش، چه معنا و نمادی در فرهنگ ایرانی دارد.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به جنبه‌های عملی و کاربردی کاشی‌سازی و نیز مرمت کاشی‌های تاریخی است. مؤلف با تکیه بر دانش موادشناسی، شیمی و فیزیک، به‌خوبی فرآیندهای پخت، لعاب‌سازی و رنگ‌آمیزی را توضیح داده و همچنین، راهکارهایی برای تشخیص آسیب‌ها و روش‌های اصولی حفاظت و مرمت کاشی‌های کهن ارائه داده است. انتشار این کتاب توسط نشر سمت ، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های هنرهای سنتی، معماری، مرمت و باستان‌شناسی است. جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر و نمونه‌های ارزشمند آن را برای هنرمندان، مرمت‌گران، معماران و علاقه‌مندان آسان ساخته است.