کتاب فن و هنر سفالگری (نشر سمت)

کتاب فن و هنر سفالگری اثر فائق توحیدی

سفالگری، به‌عنوان یکی از کهن‌ترین و بنیادی‌ترین هنرهای بشری، از اعماق تاریخ تا امروز، همواره همراه و هم‌نفسِ انسان بوده است. خاک، آب، آتش و هنرِ دست، عناصر چهارگانه‌ای‌ اند که در این هنرِ والا، به‌ هم‌ آمیخته و آثاری خلق می‌کنند که هم‌زمان، نیازهای مادی و معنوی بشر را پاسخ می‌دهند. سفالینه‌ها، از ظروف ساده‌ی روزمره تا آثار نفیس و تزئینی، آیینه‌ی تمام‌نمای فرهنگ، ذوق، باورها و فناوری هر دوره‌اند. در ایران، این سرزمین کهن با پیشینه‌ای چندهزارساله در سفالگری، این هنر نه فقط یک صنعت، که یکی از ارکان هویت و هنر ملی به‌شمار می‌رود.

کتاب فن و هنر سفالگری تألیف فائق توحیدی، یکی از جامع‌ترین، معتبرترین و پرفروش‌ترین منابع فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و عملی، به تمامی ابعاد این هنر–صنعتِ ارزشمند پرداخته است. این اثر که در قطع وزیری و با ۴۴۲ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها تجربه‌ی عملی، پژوهش و تدریس مؤلف در حوزه‌ی سفال و سرامیک است. فائق توحیدی، با زبانی ساده و در عین حال دقیق و علمی، خواننده را از صفر تا صد این هنر همراهی می‌کند.

او در این کتاب، ابتدا به معرفی خاک‌های مختلف، ویژگی‌ها و آماده‌سازی آن‌ها می‌پردازد؛ سپس روش‌های گوناگون شکل‌دهی، از جمله سفالگری با دست فشاری، نوارپیچ و صفحه‌ای تا چرخ سفالگری و قالب‌گیری را تشریح می‌کند. در ادامه، مباحث خشک‌کردن، پخت در کوره‌های سنتی و مدرن، لعاب‌سازی و تزئینات متنوع بر روی سفال، از جمله نقاشی زیرلعابی و روی‌لعابی، حکاکی، میناکاری و ... را با جزییات کامل آموزش می‌دهد. همچنین، مؤلف با بررسی تاریخی و هنری، به معرفی سبک‌ها و مکاتب مختلف سفالگری در ایران و جهان پرداخته و تأثیر متقابل آن‌ها را بر یکدیگر نشان داده است.

از نقاط قوت این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به جنبه‌های علمی و فنی سفالگری، در کنار جنبه‌های هنری و خلاقه‌ی آن است. توحیدی با تکیه بر دانش شیمی، فیزیک و موادشناسی، به‌خوبی فرآیندهای پیچیده‌ای چون تغییرات خاک در حرارت، واکنش‌های لعاب‌ها و کنترل کوره را توضیح داده و در عین حال، با تأکید بر خلاقیت، ذوق و نوآوری، هنرمند را به خلق آثاری منحصربه‌فرد ترغیب می‌کند. انتشار این کتاب توسط نشر سمت، گواهی بر جایگاه علمی و آموزشی آن برای دانشجویان رشته‌های هنرهای صناعی، باستان‌شناسی، مواد و مرمت است. جلد شومیز و کاغذ تحریر این مجلد، با وجود ضخامت ۴۴۲ صفحه‌ای، مطالعه‌ی مکرر و بهره‌مندی از تصاویر، نمودارها و جداول ارزشمند آن را برای هنرمندان، هنرجویان و پژوهشگران آسان ساخته است.