کتاب پای پوش های ایرانی (نشر آبرخ)

کتاب پای پوش های ایرانی اثر ابوالقاسم دادور، لیلا پور کاظمی

پای، آن بخش از پیکر انسان که تماس‌اش با زمین، آغازگر هر حرکتی است، همواره در فرهنگ‌های گوناگون، پوششی ویژه داشته است؛ پوششی که فراتر از کارکرد ساده‌ی محافظت، به نمادی از هویت، جایگاه اجتماعی، هنر و حتی باورهای اساطیری تبدیل شده است.

کتاب «پای‌پوش‌های ایرانی»، سفری است در عمق این پوشش‌های کهن و اصیل که از دل تاریخ و فرهنگ این سرزمین برخاسته‌اند. ابوالقاسم دادور و لیلا پورکاظمی، با پژوهشی ژرف و میدانی، در این اثر وزین، گنجینه‌ای از تنوع، زیبایی و کارکرد پای‌افزارهای ایرانی را از دوران باستان تا معاصر به تصویر کشیده‌اند و نشان داده‌اند که چگونه یک شیء به ظاهر ساده، می‌تواند آیینه‌ی تمام‌نمای تمدنی باشد که به جزئیاتِ زندگی، نگاهی هنرمندانه داشته است.

آنچه این کتاب را از دیگر آثار مشابه متمایز می‌کند، نگاه جامع و بینارشته‌ای مؤلفان به پدیده‌ای است که اغلب در سایه‌ی دیگر جلوه‌های پوشاک، نادیده گرفته شده است. دادور و پورکاظمی با تکیه بر دانش مردم‌شناسی، تاریخ هنر و طراحی، نشان می‌دهند که پای‌افزارهای ایرانی، از گیوه‌های ساده و کفش‌های چرمیِ عشایری گرفته تا پاپوش‌های نفیس درباری با تزیینات طلا و نقره، هر یک روایتگر داستان اقلیمی، قومی و اجتماعی خاصی هستند.

این پژوهش، نه تنها به معرفی گونه‌های مختلف پای‌افزار می‌پردازد، بلکه با تحلیل نقوش، رنگ‌ها و جنس‌های به‌کاررفته در آن‌ها، لایه‌های پنهان معنا و کارکرد این پوشش‌ها را آشکار می‌سازد. کتاب در قطع وزیری و با کاغذ تحریر به چاپ رسیده است و تصاویر متعدد و گویای آن، همراه با توضیحات دقیق مؤلفان، مخاطب را در تماشای این میراث ملموس و روزمره همراهی می‌کند. از نقش‌های برجسته بر روی چرم‌های نرم و منعطف، تا دوخت‌های ظریف و هندسی که هنر دست بافندگان و کفاشان ایرانی را به رخ می‌کشد، همگی در این مجموعه به دقت معرفی و دسته‌بندی شده‌اند.

مؤلفان با کندوکاو در موزه‌ها، اسناد تاریخی و حتی گفت‌وگو با پیشه‌وران قدیمی، توانسته‌اند دانشی پراکنده را سامان دهند و تصویری منسجم از سیر تحول پای‌پوش‌های ایرانی ارائه کنند. یکی از نکات شایان توجه این کتاب، توجه ویژه‌ی آن به پیوند میان پای‌افزار و هویت فردی و جمعی است. در فرهنگ ایرانی، کفش نه تنها محافظ پا در برابر سرما و گرما و سنگ‌لاخ، که نشان‌دهنده‌ی طبقه، شغل، منطقه و حتی مذهب فرد بوده است. از کفش‌های ساده‌ی روستاییان که با زمین عجین است تا پاپوش‌های نفیس بازاریان و اشراف که با ظرافتی مثال‌زدنی طراحی شده‌اند، این اثر نشان می‌دهد که «پای‌پوش» همواره فراتر از یک وسیله، به مثابه یک رسانه‌ی فرهنگی عمل کرده است.

این دریچه‌ی تازه به سوی تاریخ اجتماعی ایران، برای پژوهشگران مردم‌شناسی، تاریخ هنر، طراحی لباس و حتی جامعه‌شناسی، منبعی ارزشمند و بی‌نظیر به شمار می‌رود. «پای‌پوش‌های ایرانی» که توسط انتشارات آبرخ در چاپ نخست منتشر شده، با زبانی ساده و ساختاری منظم، برای طیف گسترده‌ای از مخاطبان، از دانشجویان و هنرمندان گرفته تا عموم دوستداران فرهنگ ایرانی، قابل‌استفاده است.

این کتاب یادآور می‌شود که فرهنگ اصیل ایرانی، در کوچک‌ترین و به‌ظاهر بی‌ارزش‌ترین اشیای زندگی نیز جاری است و پاسداشت و معرفی آن‌ها، وظیفه‌ای است که کتابی چون این، به خوبی از عهده‌ی آن برآمده است. باشد که با شناختِ این میراثِ پنهان، گامی نو در بازشناسایی هویت خویش برداریم.