کتاب منظر جدید شهرنشینی در جهان سوم (نشر دانشگاه هنر)

کتاب منظر جدید شهرنشینی در جهان سوم اثر چارلز کورا

شهرنشینی در جهان سوم، پدیده‌ای است که نه‌تنها چهره‌ی کره‌ی زمین را دگرگون ساخته، بلکه ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جوامع را نیز به چالش کشیده است. از کلان‌شهرهای شلوغ آسیا تا حومه‌های در حال گسترش آفریقا و آمریکای لاتین، موج بی‌امان مهاجرت و رشد جمعیت، شهرها را به فضایی برای رقابت، نابرابری و در عین حال فرصت‌های نوین تبدیل کرده است.

کتاب پیش رو، با عنوان منظر جدید شهرنشینی در جهان سوم، اثری ارزشمند از چارلز کورا، جامعه‌شناس و شهرساز برجسته، سفری نقادانه و تحلیلی به دل این تحولات شتابان است و به دانشجویان، پژوهشگران و برنامه‌ریزان شهری یاری می‌رساند تا با درک عمیق‌تر از روندهای شهرنشینی، راهکارهایی برای مواجهه با چالش‌های پیشِ رو بیابند. آنچه این کتاب را از سایر آثار مشابه در حوزه‌ی شهرسازی و جامعه‌شناسی شهری متمایز می‌کند، نگاه بینارشته‌ای و چشم‌انداز جهانی مؤلف است. چارلز کورا با تکیه بر سال‌ها پژوهش میدانی در کشورهای در حال توسعه، به‌خوبی نشان می‌دهد که شهرنشینی در جهان سوم، نه‌تنها پدیده‌ای جمعیتی، بلکه فرایندی اجتماعی-سیاسی است که ریشه در استعمارزدایی، جهانی‌سازی و تغییرات اقلیمی دارد.

او با زبانی روان و تحلیلی، به بررسی این نکته می‌پردازد که چگونه سیاست‌های نئولیبرال، سرمایه‌داری جهانی و کمبود منابع، منظر شهرهای جهان سوم را به فضایی از دوگانگی و نابرابری تبدیل کرده است؛ جایی که برج‌های مدرن در همسایگی حاشیه‌نشینی و فقر قد برافراشته‌اند و مفهوم فضای عمومی و هویت شهری را به چالش کشیده‌اند. مباحث کتاب با مروری بر تاریخچه‌ی شهرنشینی در کشورهای در حال توسعه آغاز می‌شود و سپس به عوامل محرک این روند، مانند مهاجرت روستا-شهری، افزایش جمعیت و تغییرات اقتصادی می‌پردازد. کورا با بهره‌گیری از مطالعات موردی در شهرهایی مانند بمبئی، لاگوس، مکزیکوسیتی و تهران، چالش‌های اصلی مانند کمبود مسکن، آلودگی زیست‌محیطی، حاشیه‌نشینی، نابرابری دسترسی به خدمات و فرسایش بافت‌های تاریخی را به‌تفصیل بررسی می‌کند و نشان می‌دهد که چگونه این چالش‌ها، نه‌تنها کیفیت زندگی شهروندان را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بلکه آسیب‌پذیری شهرها را در برابر بحران‌هایی مانند زلزله، سیل و تغییرات اقلیمی نیز دوچندان می‌کنند.

این رویکرد مسئله‌محور، کتاب را به منبعی کاربردی برای سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان شهری تبدیل کرده است. یکی از نقاط قوت برجسته‌ی این کتاب، تأکید بر راهکارها و چشم‌اندازهای نوین برای شهرنشینی پایدار در جهان سوم است. کورا برخلاف بسیاری از تحلیل‌های بدبینانه، به فرصت‌های نهفته در این تحولات نیز اشاره می‌کند و با بهره‌گیری از تجارب موفق در کشورهای مختلف، مدل‌هایی برای برنامه‌ریزی مشارکتی، احیای بافت‌های تاریخی، توسعه‌ی حمل‌ونقل عمومی و مدیریت منابع آب ارائه می‌دهد. او معتقد است که شهرنشینی در جهان سوم، اگر با نگاهی آینده‌نگرانه و عدالت‌محور مدیریت شود، می‌تواند به موتور محرکه‌ی پیشرفت و نوآوری تبدیل گردد و شهرها را به فضایی برای زیستن، خلاقیت و همبستگی اجتماعی بدل کند.