کتاب فن جمیل: زندگی و آثار علی محمد اصفهانی (کاشی ساز و نقاش دوره قاجار) (نشر فرهنگستان هنر)

کتاب فن جمیل اثر دکتر مهدی مکی‌نژاد

دوره‌ی قاجار، با وجود فرازونشیب‌های سیاسی و اجتماعی، یکی از دوره‌های پربار و تأثیرگذار در هنر ایران به‌شمار می‌رود. در این عصر، هنرمندان بسیاری با تلفیق سنت‌های کهن و تأثیرپذیری از هنر غرب، آثاری بدیع و ماندگار آفریدند که هر یک، گوشه‌ای از هویت و ذوق هنری این دوران را به تصویر می‌کشند.

در میان این چهره‌های درخشان، نام علی‌محمد اصفهانی، کاشی‌ساز و نقاش برجسته‌ی دوره‌ی قاجار، همچون نگینی می‌درخشد. او که با خلاقیت و نوآوری در هنر کاشی‌سازی و نقاشی، سبکی منحصربه‌فرد پدید آورد، آثارش در بسیاری از بناهای شاخص این دوره، از جمله کاخ‌ها، مساجد و تکایا، به یادگار مانده است و هر یک، روایتی است از زیبایی، مهارت و دقت این هنرمندِ بزرگ. کتاب «فن جمیل: زندگی و آثار علی‌محمد اصفهانی (کاشی‌ساز و نقاش دوره قاجار)» تألیف دکتر مهدی مکی‌نژاد، یکی از جامع‌ترین و دقیق‌ترین پژوهش‌های فارسی‌زبان در این حوزه است که با نگاهی موشکافانه و هنرمندانه، به معرفی زندگی، آثار و تأثیرات این هنرمندِ برجسته پرداخته است.

این اثر که در قطع رحلی و با ۱۸۴ صفحه منتشر شده، حاصل سال‌ها تحقیق و پژوهش میدانی مؤلف بر روی آثار برجای‌مانده از علی‌محمد اصفهانی در بناهای تاریخی ایران است. دکتر مکی‌نژاد، با تکیه بر منابع معتبر تاریخی، اسناد و بررسی میدانی آثار، به روایت زندگی، سبک و تکنیکهای هنری این هنرمند پرداخته و نشان داده است که او چگونه با بهره‌گیری از سنت‌های کهن کاشی‌سازی و نقاشی و نیز تأثیرپذیری از هنر غرب، به خلق آثاری نو و تأثیرگذار دست یافته است.

در این کتاب، خواننده با نمونه‌های نفیسی از آثار علی‌محمد اصفهانی، از جمله کاشی‌کاری‌های هفت‌رنگ، نقاشی‌های دیواری، گچ‌بری‌ها و تزئینات چوبی و فلزی او در بناهایی چون کاخ گلستان، مسجد سپهسالار، تکیه دولت و بسیاری از عمارت‌های شاخص تهران و اصفهان آشنا می‌شود. مقاله‌های پژوهشی در ابتدای کتاب، به خواننده کمک می‌کند تا درک عمیق‌تری از زمینه‌های اجتماعی، سیاسی و هنریِ شکل‌گیری آثار این هنرمند و جایگاه او در تاریخ هنر قاجار بیابد.

چاپ این کتاب بر روی کاغذ گلاسه و با جلد سخت در قطع رحلی، امکان نمایش دقیق و باکیفیتِ تصاویر و ظرایف هنری آثار علی‌محمد اصفهانی را فراهم آورده است. «فن جمیل» همچون دریچه‌ای به سوی جهانی از زیبایی و هنر، مخاطب را با یکی از ارجمندترین هنرمندان دوره‌ی قاجار آشنا می‌سازد و یادآور می‌شود که هنرِ ایرانی، در هر دوره‌ای، چهره‌های درخشانی داشته است که باید شناخته و پاس داشته شوند.