کتاب فلسفه ی هنر کامپیوتری ( نشر گیلگمش)

کتاب فلسفه ی هنر کامپیوتری اثر دومینیک مک آیور لوپس

در روزگاری که رایانه‌ها نه تنها ابزارهایِ تولید، که بسترهایِ زیستِ روزمرهٔ ما شده‌اند و مرز میانِ امرِ انسانی و امرِ ماشینی هر روز بیش از پیش درهم می‌رود، پرسش از چیستیِ هنرِ کامپیوتری دیگر نه یک مسئلهٔ حاشیه‌ای، که یکی از محوری‌ترین دغدغه‌هایِ فلسفهٔ هنرِ معاصر است.

کتاب «فلسفهٔ هنر کامپیوتری» نوشتهٔ دومینیک مک آیور لوپس، فیلسوفِ برجستهٔ معاصر و استادِ دانشگاهِ بریتیش کلمبیا، دقیقاً در همین نقطهٔ تلاقیِ فناوری و زیبایی‌شناسی، پا به عرصه می‌گذارد و با رویکردی تحلیلی، نقادانه و میان‌رشته‌ای، می‌کوشد تا چارچوبی نظری برایِ فهمِ آثاری ارائه دهد که در دلِ کدها، الگوریتم‌ها و رابط‌هایِ کاربریِ دیجیتال زاده می‌شوند. این اثر، برخلاف بسیاری از نوشتارهایِ رایج که هنرِ کامپیوتری را یا صرفاً تداومی بر هنرِ مفهومی می‌دانند یا صرفاً پیشرفتی تکنولوژیک در تاریخِ رسانه، بر آن است تا با تکیه بر سنتِ فلسفهٔ تحلیلی و زیبایی‌شناسیِ شناختی، هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و اخلاقِ این هنرِ نوپدید را به پرسش بکشد.

حامد زمانی گندمانی، مترجمِ توانمندِ این اثر، با برگردانی دقیق، روان و امانت‌دار، توانسته است پیچیده‌ترین مفاهیمِ فلسفیِ این کتاب را به زبانی درآورد که هم برایِ دانشجویانِ فلسفه، هنر و علومِ رایانه قابلِ فهم باشد و هم برایِ هر خوانندهٔ کنجکاوی که می‌خواهد نسبتِ خود را با هنرِ عصرِ دیجیتال بازاندیشی کند. مک آیور لوپس در این کتاب، با نگاهی نو و نقادانه، پرسش‌هایی را پیش می‌کشد که در عصرِ هوشِ مصنوعی و متاورس، از هر زمانی ضروری‌تر شده‌اند: آیا اثری که توسطِ یک الگوریتم تولید شده است، می‌تواند «هنر» باشد؟ نقشِ مؤلفِ انسانی در هنرِ کامپیوتری چیست و این نقش با ظهورِ سیستم‌هایِ خودآموز و مولد، چگونه دگرگون می‌شود؟ آیا «تعامل» با اثر، بخشی از خودِ اثر است یا صرفاً زمینه‌ای برایِ دریافتِ آن؟

و مهم‌تر از همه، مرز میانِ «ابزار» و «آفریننده» در هنرِ کامپیوتری، همچنان معنادار است یا درهم‌شکسته؟ این پرسش‌ها، که در بسترِ هر فصل از کتاب به شکلی نو بازنمایی می‌شوند، خواننده را از موضعِ یک مخاطبِ منفعل به جایگاهِ یک هم‌ آفرینندهٔ فعال و اندیشمند ارتقا می‌دهند و نشان می‌دهند که هنرِ کامپیوتری، بیش از آنکه یک «ژانر» باشد، یک «نظامِ مفهومی» برایِ بازاندیشی در نسبتِ انسان، ماشین و معناست.