کتاب چشم پاینده: جستارهایی درباره ی هنر ( نشر گیلگمش)

کتاب چشم پاینده اثر جولین بارنز

در میان انبوهِ نوشتارهایی که به هنر می‌ پردازند، یافتن صدایی که هم‌زمان از عمقِ دانشِ تاریخی، لطافتِ نگاهِ شاعرانه و جسارتِ قلمِ نقادانه برخوردار باشد، کاری بس دشوار است.

کتاب «چشم پاینده: جستارهایی دربارهٔ هنر» نوشتهٔ جولین بارنز، رمان‌نویسِ برجستهٔ بریتانیایی و برندهٔ جایزهٔ بوکر، دقیقاً همان صدایِ کمیاب و مغتنمی است که در این میدانِ شلوغ، نه تنها شنیده می‌شود، که برایِ مدتها در گوشِ مخاطب طنین‌انداز می‌ماند. این کتاب، برخلاف بسیاری از نوشتارهایِ تخصصیِ تاریخِ هنر که با زبانی دشوار و اصطلاحاتیِ فنی، مخاطبِ عام را از خود دور می‌سازند، با نثری داستانی، جذاب و تأمل‌برانگیز، خواننده را به سفری در اعماقِ آثارِ بزرگِ نقاشی، مجسمه‌سازی و معماری دعوت می‌کند و نشان می‌دهد که تجربهٔ هنر، همواره با روایت، خاطره و تخیل گره خورده است.

آبتین رادمنش، مترجمِ توانمندِ این اثر، با برگردانی دقیق، شیوا و هنرمندانه، توانسته است لحنِ منحصربه‌فردِ بارنز را به فارسی بازآفرینی کند؛ لحنی که هم‌زمان، هم آموزنده است و هم لذت‌بخش، هم انتقادی است و هم غرق‌شده در شیفتگی. 

بارنز در این جستارها، که هر یک همچون پنجره‌ای به سوی جهانی تازه گشوده می‌شوند، از دلِ مواجههٔ شخصیِ خود با آثارِ هنرمندانی چون ژریکو، مانه، سزان، بریجت ریلی و آلبرتو جاکومتی، پرسش‌هایی بنیادین را پیش می‌کشد: آیا «دیدن» یک عملِ صرفاً فیزیکی و فیزیولوژیک است، یا فرایندی عمیقاً فرهنگی، تاریخی و عاطفی؟ مرزِ میانِ «آنچه می‌بینیم» و «آنچه دربارهٔ آنچه می‌بینیم می‌دانیم» کجاست؟ چگونه یک اثرِ هنری، پس از گذشتِ قرن‌ها، همچنان می‌تواند چشمِ مخاطبِ امروز را به بازِ تماشا وادارد و او را به تعمق در جهانِ درونِ قابِ خود فراخواند؟

این پرسش‌ها، که در بسترِ هر جستار به شکلی نو و شگفت‌انگیز بازنمایی می‌شوند، خواننده را از موضعِ یک تماشاگرِ منفعل به جایگاهِ یک هم‌اندیشِ فعال و پرسشگر ارتقا می‌دهند و نشان می‌دهند که هنر، بیش از آنکه یک «شیءِ» تمام‌شده باشد، یک «رویدادِ» ناتمام است که هر بار با نگاهِ تازه‌ای به جهان بازمی‌گردد.